Τα «όπλα» του νέου υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά, για τη διασφάλιση των αγροτικών ενισχύσεων και την αντιμετώπιση των ζωονόσων κρίσεων.
Eπιδοτήσεις, ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) 2028-2034 και κρίσεις στο πεδίο των ζωονόσων συνθέτουν το τρίπτυχο των προκλήσεων που καλείται να διαχειριστεί ο νέος υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς. Με τον πρωτογενή τομέα να βρίσκεται σε μια από τις πιο σύνθετες μεταβατικές φάσεις των τελευταίων ετών, η στρατηγική της νέας ηγεσίας μετατοπίζεται προς ένα πιο εξωστρεφές και ανταγωνιστικό μοντέλο, με μεγαλύτερη σύνδεση με την αγορά και τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, όπως εξηγούν στη Realnews κυβερνητικές πηγές με γνώση του σχεδιασμού.
Με προϋπηρεσία στα ανώτατα κλιμάκια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο νέος υπουργός μεταφέρει στην Αθήνα μια καθαρά ευρωπαϊκή οπτική σε ένα χαρτοφυλάκιο που παραμένει κομβικό για την οικονομία, αλλά ταυτόχρονα επιβαρυμένο από διαχρονικές αδυναμίες. Η μετάβαση από τον σχεδιασμό πολιτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην εφαρμογή τους σε εθνικό αναδεικνύει τις πραγματικές δυσκολίες ενός κλάδου που επηρεάζει άμεσα το εισόδημα των παραγωγών και τη λειτουργία της αγοράς τροφίμων.
Το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί είναι ιδιαίτερα απαιτητικό. Το κόστος παραγωγής παραμένει υψηλό, η συζήτηση για τη νέα ΚΑΠ ανοίγει κρίσιμα ζητήματα για τη χρηματοδότηση και την κατανομή των ενισχύσεων, ενώ οι ζωονόσοι δοκιμάζουν την ανθεκτικότητα της ελληνικής κτηνοτροφίας και των εφοδιαστικών αλυσίδων. Σε αυτό το πλαίσιο, το στοίχημα δεν περιορίζεται στη διαχείριση της καθημερινότητας, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου, με αιχμή τόσο τη θέση της χώρας στις ευρωπαϊκές ισορροπίες όσο και τις μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό.
Το μεγάλο πεδίο
Η διαμόρφωση της νέας ΚΑΠ, δηλαδή μετά το 2027, αποτελεί το πρώτο μεγάλο πεδίο στο οποίο θα κριθεί η στρατηγική της χώρας για τον πρωτογενή τομέα. Οι διαπραγματεύσεις που έχουν ήδη ξεκινήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναμένεται να καθορίσουν όχι μόνο το ύψος των πόρων, αλλά και τον τρόπο κατανομής τους, σε ένα περιβάλλον αυξημένων πιέσεων για περιορισμό δαπανών και επαναπροσδιορισμό προτεραιοτήτων.
Ηδη το αρμόδιο υπουργείο επιχειρεί να διαμορφώσει τις εθνικές θέσεις μέσω ενός οργανωμένου διαλόγου με τους εμπλεκόμενους φορείς. Πιο συγκεκριμένα, έχει συσταθεί ένα πολυεπίπεδο σχήμα διαβούλευσης, το οποίο έχει αναλάβει τη διαμόρφωση των βασικών κατευθύνσεων της ελληνικής στρατηγικής. Η επιτροπή έχει ήδη πραγματοποιήσει την πρώτη της συνάντηση, παρουσία του αρμόδιου υπουργού και του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη. Η νεοσύστατη επιτροπή, υπό την καθοδήγηση του γενικού γραμματέα Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων, Αντώνη Φιλιππή, και της γενικής γραμματέως Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών, Αργυρώς Ζέρβα, θα καταγράφει τις προκλήσεις της νέας ΚΑΠ, θα καθορίζει τις εθνικές προτεραιότητες και θα υποβάλλει προτάσεις για μέτρα πολιτικής, στο πλαίσιο του Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδίου Σχέσης (ΕΠΕΣ). Οι εισηγήσεις θα τροφοδοτούν την αρμόδια ομάδα εργασίας του υπουργείου, η οποία έχει την ευθύνη για τη διαμόρφωση των επίσημων εθνικών θέσεων ενόψει των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται η στήριξη των νέων αγροτών και των νεοεισερχόμενων, η ενίσχυση του εισοδήματος -ιδίως για τις μικρομεσαίες εκμεταλλεύσεις-, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, αλλά και η ενίσχυση συνεργατικών σχημάτων και διεπαγγελματικών οργανώσεων. Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στη συνολική ανθεκτικότητα του τομέα. Στην Ευρώπη, η διαπραγμάτευση για τη νέα ΚΑΠ εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, με γεωπολιτικές πιέσεις και περιορισμούς στους διαθέσιμους πόρους. Οπως επισημαίνει ο Μ. Σχοινάς, το ζητούμενο δεν είναι μόνο το ύψος των ενισχύσεων, αλλά κυρίως η αποτελεσματικότητά τους, δηλαδή το πώς κατευθύνονται και πώς αποδίδουν στην πραγματική οικονομία. Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική πλευρά επιδιώκει να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση της, επενδύοντας στην αξιοπιστία και στη διαμόρφωση σαφών προτεραιοτήτων. Oπως υπογραμμίζουν οι ίδιες πηγές, η «φωνή» της χώρας στις Βρυξέλλες θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να παρουσιαστεί ένα συνεκτικό σχέδιο.
Αξιοπιστία
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο της νέας ηγεσίας αφορά τη λειτουργία του συστήματος πληρωμών, με τη μετάβαση από τον ΟΠΕΚΕΠΕ σε ένα νέο μοντέλο υπό την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) και άρα με αυξημένο ρόλο του οικονομικού επιτελείου, να βρίσκεται σε εξέλιξη. Αν και η νέα αρχιτεκτονική περνά πλέον στην αρμοδιότητα του υπουργείου Οικονομικών, ο ρόλος του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς λειτουργεί ως βασικός συνομιλητής με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, τους οποίους γνωρίζει. Πρόκειται για μια διαδικασία με υψηλό βαθμό δυσκολίας, καθώς -όπως παραδέχεται η πολιτική ηγεσίαοι πληρωμές προς τους παραγωγούς συνεχίζονται παράλληλα με την αναδιοργάνωση του συστήματος. Η μετάβαση αυτή συνδέεται άμεσα με την αποκατάσταση της αξιοπιστίας της χώρας έναντι των ευρωπαϊκών θεσμών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι έλεγχοι εντείνονται και η πίεση για διαφάνεια αυξάνεται. Η εισαγωγή ψηφιακών εργαλείων, η καλύτερη χαρτογράφηση των εκτάσεων και η ενίσχυση των ελέγχων αποτελούν βασικές παρεμβάσεις που βρίσκονται στο τραπέζι.
Την ίδια στιγμή, η καθημερινότητα του πρωτογενούς τομέα παραμένει επιβαρυμένη. Το υψηλό κόστος παραγωγής, οι πιέσεις στις τιμές των εισροών και οι διαταραχές στην αγορά συνθέτουν ένα δύσκολο περιβάλλον για τους παραγωγούς, ενώ οι ζωονόσοι -η ευλογιά των αιγοπροβάτων και ο αφθώδης πυρετός- εξακολουθούν να αποτελούν έναν αστάθμητο παράγοντα με άμεσες οικονομικές επιπτώσεις.
