Οι υψηλές θερμοκρασίες, η αλλαγή ρυθμού και οι συνθήκες των διακοπών επηρεάζουν άμεσα τη ρύθμιση του σακχαρώδη διαβήτη και απαιτούν σωστή προετοιμασία.
Από τη φύλαξη των φαρμάκων και τη χρήση αντλιών ινσουλίνης έως τη διατροφή, την ενυδάτωση και την πρόληψη υπογλυκαιμιών, το καλοκαίρι χρειάζεται συγκεκριμένους κανόνες ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, η ομότιμη καθηγήτρια Παθολογίας – Μεταβολικών Νοσημάτων της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Εριφύλη Χατζηαγγελάκη, στο Πρακτορείο FM, εξηγεί πώς η κλιματική αλλαγή και οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν τη γλυκαιμική ρύθμιση, ποια είναι τα πιο συχνά λάθη που καταγράφονται στη θερινή περίοδο και ποια μέτρα προστασίας κρίνονται απαραίτητα για διακοπές χωρίς απρόοπτα.
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει κυρίως τους ήδη νοσούντες
Η επιστημονική κοινότητα θεωρεί πλέον ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την υγεία των ατόμων με διαβήτη, αναφέρει η καθηγήτρια Παθολογίας-Μεταβολικών Νοσημάτων στην Ιατρική Σχολή του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου. «Τα ευρήματα δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει κυρίως τα άτομα που ήδη έχουν διαβήτη και υπάρχουν και κάποιες ενδείξεις ότι οι αυξανόμενες θερμοκρασίες μπορεί επίσης να συμβάλλουν στην αύξηση του κινδύνου εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Ωστόσο, η αιτιώδης σχέση δεν θεωρείται ακόμα πλήρως αποδεδειγμένη. Η υψηλή θερμοκρασία επηρεάζει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τον μεταβολισμό, ενώ παράλληλα η καθιστική ζωή, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, σχετίζονται με την αύξηση του διαβήτη τύπου 2.»
Προετοιμασία πριν από το ταξίδι: φάρμακα και φροντίδα ποδιών
Πριν ακόμη αναχωρήσουν για τις διακοπές τους, τα άτομα με διαβήτη θα πρέπει να συμβουλευτούν τον θεράποντα ιατρό τους σχετικά με την αγωγή τους και να βεβαιωθούν ότι θα έχουν πρόσβαση στα φάρμακά τους στον προορισμό τους, λέει η κυρία Χατζηαγγελάκη. Για να συμπληρώσει στη συνέχεια ότι δεν είναι σπάνιο, ιδιαίτερα στο εξωτερικό, να μην μπορεί κάποιος να προμηθευτεί ένα φάρμακο χωρίς την απαιτούμενη ιατρική συνταγή. «Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να προγραμματίσουν έγκαιρα τις ανάγκες τους και να έχουν μαζί τους επαρκή ποσότητα των φαρμάκων τους. Στις αποσκευές τους θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν τον μετρητή σακχάρου, ώστε να μπορούν να παρακολουθούν τακτικά τις τιμές τους. Παράλληλα, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη φροντίδα των ποδιών. Συνιστάται η χρήση άνετων παπουτσιών τόσο στην καθημερινή μετακίνηση, όσο και σε χώρους όπως η πισίνα ή η παραλία, ενώ το περπάτημα χωρίς υποδήματα θα πρέπει να αποφεύγεται. Ο καθημερινός έλεγχος των ποδιών, η χρήση κατάλληλων προϊόντων περιποίησης και η επιλογή καθαρών καλτσών συμβάλλουν στην πρόληψη τραυματισμών και επιπλοκών. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στη φύλαξη των φαρμάκων, καθώς η έκθεσή τους σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να επηρεάσει την αποτελεσματικότητά τους. Γι’ αυτό θα πρέπει να μεταφέρονται και να αποθηκεύονται σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού και του κατασκευαστή. Η ινσουλίνη αλλά και όλα τα υπόλοιπα φάρμακα πρέπει να φυλάσσονται μέσα σε μια συσκευασία. Υπάρχουν ειδικά μικρά βαλιτσάκια, ισοθερμικές θήκες που είναι χρήσιμες για μετακίνηση πολλών ωρών. Τα φάρμακα δεν πρέπει ποτέ να παραμένουν εκτεθειμένα στον ήλιο, στην παραλία ή μέσα σε σταθμευμένο αυτοκίνητο».
Πρόληψη της υπογλυκαιμίας κατά τη σωματική δραστηριότητα
Σχετικά με τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας το καλοκαίρι, η καθηγήτρια τονίζει ότι είναι υπαρκτός, ιδιαίτερα όταν αυξάνεται η σωματική δραστηριότητα. Όπως εξηγεί, τα άτομα με διαβήτη θα πρέπει, ανάλογα με τη φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνουν, να μετρούν το σάκχαρό τους πριν από το κολύμπι, το περπάτημα ή οποιαδήποτε άλλη μορφή άσκησης. «Η αυξημένη σωματική δραστηριότητα το καλοκαίρι μπορεί μεν να μειώσει τα επίπεδα του σακχάρου, αλλά από την άλλη πλευρά, η αφυδάτωση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας. Οι διαβητικοί θα πρέπει να έχουν πάντοτε μαζί τους μια γρήγορη πηγή υδατανθράκων, όπως δισκία γλυκόζης ή ειδικές καραμέλες».
Χρειάζονται αλλαγές στη φαρμακευτική αγωγή;
Στο ερώτημα αν το καλοκαίρι απαιτούνται αλλαγές στη φαρμακευτική αγωγή, η καθηγήτρια επισημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί προσαρμογή της δόσης της ινσουλίνης, πάντοτε με βάση τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού. Παράλληλα, αναφέρει ότι ορισμένα από τα νεότερα φάρμακα για τον διαβήτη μπορεί να προκαλέσουν αυξημένη διούρηση, αυξάνοντας τον κίνδυνο αφυδάτωσης, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες. «Για τον λόγο αυτό, τα άτομα με διαβήτη θα πρέπει να φροντίζουν για επαρκή ενυδάτωση. Ειδική προσοχή απαιτείται όταν συνυπάρχει λήψη διουρητικών ή αντιυπερτασικών φαρμάκων, καθώς ενδέχεται να χρειαστεί αναπροσαρμογή της δοσολογίας τους, προκειμένου να αποφευχθούν επεισόδια αφυδάτωσης ή χαμηλής αρτηριακής πίεσης».
Αντλίες ινσουλίνης, αισθητήρες και έκθεση στον ήλιο
Η καθηγήτρια επισημαίνει ότι οι παρατεταμένες εκθέσεις στον ήλιο και στις υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να επηρεάσουν τη σωστή λειτουργία των συστημάτων συνεχούς καταγραφής γλυκόζης και των αντλιών ινσουλίνης. «Τα άτομα με διαβήτη που χρησιμοποιούν αντλία ινσουλίνης είναι συνήθως καλά εκπαιδευμένα και γνωρίζουν πώς να προσαρμόζουν τη δόση της ινσουλίνης τους. Οι σύγχρονες αντλίες, είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοματοποιημένες και διευκολύνουν σημαντικά τη ρύθμιση του σακχάρου. Απαιτείται όμως μεγαλύτερη προσοχή σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας με διαβήτη τύπου 2, τα οποία δεν έχουν πάντα την ίδια εξοικείωση ή εκπαίδευση στη χρήση τέτοιων συστημάτων. Σε κάθε περίπτωση, δεν καθόμαστε στον ήλιο στους 40 βαθμούς. Δεν μπορούμε να καθόμαστε το μεσημέρι, στις τρεις η ώρα, όταν ο ήλιος είναι πολύ έντονος, με την αντλία ινσουλίνης ή με τον αισθητήρα γλυκόζης και να κάνουμε ηλιοθεραπεία. Η παραμονή στην παραλία τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας θα πρέπει να αποφεύγεται, κάτι που ισχύει για όλους».
Διατροφή, αλκοόλ και καθημερινή ρουτίνα στις διακοπές
Τα πιο συχνά λάθη που κάνουν πολλά άτομα στις διακοπές, σύμφωνα με την καθηγήτρια Παθολογίας – Μεταβολικών Νοσημάτων της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ είναι ότι συχνά παραλείπουν να μετριούνται, ή τρώνε ό,τι βρουν μπροστά τους. Όπως τονίζει, είναι σημαντικό να τηρείται ένα σταθερό πρόγραμμα γευμάτων με πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό και, αν χρειάζεται, ενδιάμεσα σνακ, ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ατόμου. Η παράλειψη γευμάτων θεωρείται βασικό λάθος που μπορεί να επηρεάσει τη ρύθμιση του διαβήτη. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση υπογλυκαιμίας. «Μπορεί να καταναλωθεί αλκοόλ, αλλά με μέτρο και όχι γλυκά ποτά ή κοκτέιλ, γιατί αυτά ανεβάζουν άμεσα τα επίπεδα σακχάρου. Προτιμώνται τα πιο καθαρά ή ξηρά ποτά, χωρίς πρόσθετα σάκχαρα». Ιδιαίτερη προσοχή, σύμφωνα με την ίδια, χρειάζεται επίσης στα παγωτά και στους χυμούς, καθώς, όπως σημειώνει, «το φρούτο το τρώμε, δεν το πίνουμε», αφού οι χυμοί περιέχουν υψηλές ποσότητες ζάχαρης. «Να προτιμούμε φρέσκα φρούτα, σαλάτες, ψάρι και επαρκή πρόσληψη νερού, για να έχουμε καλές διακοπές».
