«Το περιβάλλον δεν είναι οικόπεδο προς πώληση. Είναι το σπίτι μας», διαμαρτύρεται ο πολιτιστικός σύλλογος Φολεγάνδρου, υποστηρίζοντας ότι η έξαρση της οικοδομικής δραστηριότητας υπερβαίνει τη Φέρουσα Ικανότητα του νησιού. Αφορμή στάθηκε η είδηση για την κατασκευή νέου πεντάστερου ξενοδοχείου, που έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη επιβαρυμένη κατάσταση.
Το μικρό κυκλαδίτικο νησί, μαζί με τη Σίφνο και τη Σέριφο, έχουν κηρυχθεί από την οργάνωση Europa Nostra ως ένα από τα επτά πιο απειλούμενα τοπία και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης. Οι κάτοικοί του δεν είναι οι μόνοι που ξεσηκώνονται κατά της ανεξέλεγκτης δόμησης.
Σε επιστολή προς τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τους αρμόδιους υπουργούς Περιβάλλοντος και Τουρισμού, ο δήμαρχος Μήλου εξέφρασε «την έντονη ανησυχία, αντίδραση και θεσμική ένσταση», για τις κατευθύνσεις του Νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. (EΧΠ-Τ). Μεταξύ άλλων γράφει ότι το νέο πλαίσιο πριμοδοτεί την ανάπτυξη «υπερμεγεθών τουριστικών μονάδων», αντί να προστατεύει το φυσικό τοπίο και τη φέρουσα ικανότητα του νησιού.
Στη Σίφνο, πολίτες προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, και κατάφεραν να παγώσουν οικοδομικά έργα (πισίνες και υπόσκαφα κτίρια) που επιβαρύνουν το περιβάλλον και αλλοιώνουν το τοπίο. Η απόφαση του ΣτΕ αναφέρεται στην έννοια της φέρουσας ικανότητας και στην προστασία των μικρών νησιών των Κυκλάδων από την υπερδόμηση.
Πολίτες της Φολεγάνδρου για τη Φέρουσα Ικανότητα
«Την αγανάκτηση και τη διαμαρτυρία μας για την οικοδομική κατάσταση που έχει αρχίσει να διαμορφώνεται στο νησί μας», εκφράζουν τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου Φολεγάνδρου. Η ανακοίνωσή τους είναι αναρτημένη στα κοινωνικά δίκτυα και αξίζει να διαβαστεί στο σύνολό της, καθώς περιλαμβάνει πολύτιμες πληροφορίες που υπερβαίνουν την τοπική υπόθεση.
Όπως αναφέρουν οι κάτοικοι, μόνιμοι παραθεριστές και φίλοι της Φολεγάνδρου, «το τελευταίο χρονικό διάστημα παρατηρείται ιδιαίτερα έντονη οικοδομική δραστηριότητα στο νησί, σε περιοχές – προφανώς – εκτός σχεδίου, οι οποίες δεν προορίζονται καταρχήν για οικιστική και τουριστική ανάπτυξη. (….) Η παραπάνω πραγματική κατάσταση, η οποία διαμορφώνεται στο νησί, πέρα από περιβαλλοντικά επιβαρυντική για ένα ευαίσθητο οικοσύστημα είναι και παράνομη, καθώς παραβιάζει α) το νομοθετικό πλαίσιο για την εκτός σχεδίου δόμηση και β) την αρχή της φέρουσας ικανότητας».
Στην ανακοίνωσή τους, εξηγούν ενδελεχώς το νομικό πλαίσιο και παραθέτουν περιπτώσεις που το ΣτΕ έχει βάλει φρένο σε υπερβολικές αναπτύξεις σε άλλα νησιά των Κυκλάδων, χρησιμοποιώντας τον κανόνα της φέρουσας ικανότητας.
«Δεν θα επιτρέψουμε να τσιμεντοποιηθεί ο τόπος μας στο όνομα του κέρδους», γράφουν χαρακτηριστικά.
«Τα αποτελέσματα από την υπερδόμηση θα είναι ολέθρια για ένα μικρό νησί όπως η Φολέγανδρος. Η δόμηση μεγάλων μονάδων συγκεκριμένα, θα ισοπεδώσει το ανάγλυφο του εδάφους, θα καταστρέψει την τοπική χλωρίδα και πανίδα και θα αλλοιώσει ανεπανόρθωτα το φυσικό τοπίο, το οποίο αποτελεί δημόσιο αγαθό και κληρονομιά των επόμενων γενεών. Η περιοχή μας αδυνατεί να σηκώσει το βάρος τέτοιων επενδύσεων. Οι υφιστάμενες υποδομές (υδροδότηση, αποχέτευση, διαχείριση απορριμμάτων, ηλεκτρικό δίκτυο) βρίσκονται ήδη στα όριά τους. Η προσθήκη μιας ακόμα μονάδας 5 αστέρων θα στερήσει πολύτιμους πόρους (όπως το νερό) από τους μόνιμους κατοίκους και τις μικρές τοπικές επιχειρήσεις. Δυστυχώς, εάν τέτοιας κλίμακας έργα συνεχιστούν, η Φολέγανδρος που αγαπήσαμε οι ντόπιοι και οι επισκέπτες, θα αποτελεί παρελθόν», καταλήγουν. Ζητάνε να διενεργηθούν άμεσοι έλεγχοι για τη νομιμότητα αδειοδότησης κτιρίων, λόγω έλλειψης προσώπου σε οδό και να τεθεί σε εφαρμογή Μελέτη Φέρουσας Ικανότητας για την περιοχή, πριν εγκριθεί οποιαδήποτε νέα μεγάλη τουριστική επένδυση.
Η υπόθεση της Πάρου και η «Μυκονoποίηση»
Πρόσφατα η υπόθεση ανέγερσης πεντάστερου ξενοδοχείου στις Κολυμπήθρες της Πάρου, μίας από τις πλέον εμβληματικές και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές, έλαβε ευρεία δημοσιότητα χάρη και στην ανάρτηση του δημοφιλούς καλλιτέχνη Λάκη Λαζόπουλου. Στην επένδυση είχαν εναντιωθεί εξ αρχής η τοπική κοινωνία, η δημοτική αρχή και η κοινότητα Νάουσας, με αρνητικά ψηφίσματα, διαμαρτυρίες και συλλογή χιλιάδων υπογραφών.
Πριν λίγες μέρες, το ΣτΕ έδωσε το πράσινο φως στην αδειοδότηση του έργου, ανατρέποντας προγενέστερη απόφασή του. Πολίτες και φορείς είναι ανάστατοι, κάνοντας λόγο για μια προκλητική αδειοδοτική διαδικασία, που δημιουργεί αρνητικό προηγούμενο για όλο το σύμπλεγμα των Κυκλάδων, ανοίγοντας τον δρόμο για περεταίρω πολεοδομικές παρεκκλίσεις.
Από την πλευρά της η κατασκευάστρια εταιρεία χαιρετίζει τη θετική γνωμοδότηση του ΣτΕ για την έγκριση του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου. Διαβεβαιώνει ότι πρόκειται για «ανάπτυξη οργανωμένης τουριστικής μονάδας ήπιας μορφής και υπερτοπικής σημασίας, σχεδιασμένης με γνώμονα την προστασία του φυσικού, πολιτιστικού και αρχαιολογικού περιβάλλοντος και την εναρμόνιση με τον υπερκείμενο χωροταξικό σχεδιασμό».
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνέδριο του ΣΕΤΕ είχε δηλώσει ότι «δεν πιστεύει στην έννοια της Φέρουσας Ικανότητας».
Πώς ο Κυριάκος Μητσοτάκης «έπνιξε στην κούνια» την αρχή της Φέρουσας Ικανότητας
«Δεν πιστεύω επί της αρχής στην έννοια της Φέρουσας Ικανότητας», έχει δηλώσει δημοσίως ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, σε συνέδριο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ). «Διότι η Φέρουσα Ικανότητα είναι άμεσα εξαρτημένη με τις υποδομές τις οποίες μπορούμε να δημιουργούμε σε έναν συγκεκριμένο προορισμό», παρέθεσε το σκεπτικό του.
Όταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός αμφισβητεί τη βασική αρχή την οποία αναγνωρίζει και προστατεύει –θεωρητικά– το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, υπονομεύει εξ αρχής κάθε προσπάθεια να μπει φρένο στην άναρχη ανάπτυξη. Η προσέγγιση που υιοθετεί η κυβέρνηση, κλείνοντας το μάτι στους μεγάλους ξενοδοχειακούς ομίλους, είναι ότι η φέρουσα ικανότητα δεν είναι στατική έννοια και ότι επανεξετάζεται κατά περίπτωση.
Διαφωνίες με το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, εκφράζουν από αντίθετη κατεύθυνση επιστημονικοί και περιβαλλοντικοί φορείς, όπως για παράδειγμα το Παρατηρητήριο Βιώσιμου Τουρισμού Αιγαίου. Υποστηρίζουν ο τρόπος που προσεγγίζει τη Φέρουσα Ικανότητα είναι προσχηματικός και κάνει διακρίσεις υπέρ των μεγαλοεπενδυτών.
Πώς ορίζεται η Φέρουσα Ικανότητα
Τι είναι όμως η Φέρουσα Ικανότητα, για την οποία ερίζουν τόσοι πολλοί και τόσο πολύ, προσπαθώντας να τη φέρει ο καθένας στα μέτρα του;
Σύμφωνα με τον ορισμό του νομοθέτη (παρ.1, άρθρο 64 του Ν4964/2022) «ως Φέρουσα Ικανότητα (Φ.Ι.) ενός χωρικού συστήματος, νοούνται τα μέγιστα ανεκτά όρια επιβαρύνσεων ή και μεταβολών των συνθηκών που επικρατούν σε αυτό, πέραν των οποίων παύει να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνία που διαβιεί σε αυτό, με αποτέλεσμα να προκαλούνται υπέρμετρες ή μη αναστρέψιμες φθορές στο φυσικό περιβάλλον και να ασκούνται αρνητικές πιέσεις στο ανθρωπογενές περιβάλλον και στην κοινωνία».
Ο ομότιμος καθηγητής του τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου Γιάννης Σπιλάνης, που έχει ασχοληθεί σε βάθος με τη φέρουσα ικανότητα και τη νησιωτική ανάπτυξη, μας λέει ότι το ΕΧΠ-Τ δεν ανταποκρίνεται καθόλου στις αρχές της Φέρουσας Ικανότητας, αφού δε βάζει σαφείς δεσμεύσεις και όρια. «Ακόμα και στις κορεσμένες περιοχές, στις οποίες έχει αποδειχθεί ότι έχει γίνει υπέρβαση της Φέρουσας Ικανότητας, δεν θέτει μέγιστο αριθμό ανάπτυξης νέων κλινών. Επιτρέπει μόνο τις μεγάλες πολυτελείς μονάδες ως »στρατηγικές επενδύσεις». Στους δείκτες που παρουσιάζει ως οδηγίες στους μελετητές για το πού υπάρχει υπερβολική τουριστική πίεση, τα 60 από τα 80 νησιά είναι στα «κόκκινα», αλλά ούτε εκεί βάζει ποσοτικούς περιορισμούς».
Τάσης Παπαϊωάννου: Κακόγουστο ανέκδοτο η Φέρουσα Ικανότητα
«Άλλη μια ξενοδοχειακή μονάδα προβλέπεται να χτιστεί στο ανεμοδαρμένο νησί της Φολεγάνδρου! Φαίνεται πως τίποτε δεν είναι αρκετό να συγκρατήσει την βουλιμία των «επενδυτών» που σαν αρπακτικά βεβηλώνουν το ένα κυκλαδονήσι μετά το άλλο», σχολιάζει ο αρχιτέκτονας Τάσης Παπαϊωάννου, ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ.
«Άλλο ένα νησί στέκεται έρμαιο στις ορέξεις των διάφορων εταιρειών που ασχημονούν πάνω σε άγονα εδάφη με ιστορία χιλιετιών, πλημμυρίζοντάς τα με μπετόν και πισίνες, εν ονόματι της «πολυτελούς διαβίωσης». Η περιβόητη «φέρουσα ικανότητα» των μικρών νησιών, μοιάζει με κακόγουστο ανέκδοτο, σε μια χώρα που εκποιείται απ’ άκρου σ’ άκρο, με τις ευλογίες και την αμέριστη αρωγή του «επιτελικού» κράτους της ΝΔ. Μόνο ο αγώνας και η αντίσταση των τοπικών κοινωνιών, όπως ο Πολιτιστικός Σύλλογος Φολεγάνδρου, μπορούν να σταθούν ανάχωμα στην διαφαινόμενη ολοκληρωτική αλλοίωση και μετάλλαξη του μικρού και αραιοκατοικημένου νησιού των Κυκλάδων. Ας συνταχθούμε μαζί τους προκειμένου να σταματήσουμε την ανεξέλεγκτη ανοικοδόμηση και την καταστροφή ακόμη ενός τόπου μοναδικής ομορφιάς», δηλώνει ο κ. Παπαϊωάννου.
Θολό το νομικό καθεστώς για την εκτός σχεδίου δόμηση
Η Χριστίνα Δωρή είναι αρχιτέκτων μηχανικός, κάτοικος Σίφνου και συμμετέχει σε ειδική συμβουλευτική επιτροπή για τη διαμόρφωση των θέσεων του Δήμου Σίφνου σε σχέση με το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο, τη φέρουσα ικανότητα και τη δόμηση εκτός σχεδίου στο νησί.
Όπως μας εξηγεί, η φέρουσα ικανότητα προσπαθεί να ορίσει το ανώτατο όριο αντοχής κάθε τόπου – δηλαδή πόση οικιστική, τουριστική ή άλλη ανάπτυξη μπορεί να αντέξει μια περιοχή χωρίς να καταστραφεί ανεπανόρθωτα το φυσικό, κοινωνικό και οικονομικό της περιβάλλον.
«Εκτός από τη φέρουσα ικανότητα, το δεύτερο και πολύ βασικό πρόβλημα είναι ότι ότι ακόμα δεν ξέρουμε με ποιο νομικό καθεστώς θα μπορούν να χτίζουν εκτός σχεδίου. Ο νόμος λέει ότι ένα οικόπεδο εκτός σχεδίου μπορεί να χτιστεί αν έχει πρόσωπο σε κοινόχρηστο δρόμο ορισμένου μήκους. Μέχρι τώρα, τουλάχιστον στη Σίφνο από το 2006, θεωρούσαμε ότι δρόμος κοινόχρηστος πρέπει να αποδεικνύεται ότι προϋπάρχει του 1923. Μπορεί να είναι και ένα κοινόχρηστο μονοπάτι, όχι απαραίτητα για αυτοκίνητα. Έπρεπε να αποδείξουμε ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο προϋπήρχε του 1923, ψάχνοντας συμβόλαια, τίτλους, υπογραφές. Όμως μετά από πολλές περιπτώσεις παρανομιών, ιδίως μετά από μια υπόθεση στην Πάρο που έφτασε στο ΣτΕ, τέθηκαν πιο επιτακτικά αυτά τα ζητήματα. Συστάθηκε μελετητική ομάδα που θα αποτύπωνε τους υφιστάμενους δρόμους. Όμως ακόμα δεν έχει ορίσει η πολιτεία ποια θα είναι τα χαρακτηριστικά που δίνουν οικοδομησιμότητα. Αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα και αφορά ιδιαίτερα τις Κυκλάδες και το πώς θα χτιστούν», λέει η αρχιτεκτόνισσα και συνεργάτιδα του Δήμου Σίφνου.
Όπως εξηγεί, «οι πολύ μεγάλες επενδύσεις ξεπερνούν αυτά τα θέματα και αδειοδοτούνται με fast track διαδικασίες. Θεωρώ ότι αυτές είναι και οι πιο επικίνδυνες. Η εμπορευματοποίηση έχει ξεπεράσει τα ανεκτά όρια. Όλη αυτή η ανάπτυξη διώχνει καταρχήν τον απλό τουρίστα – παραθεριστή. Σιγά σιγά παραμερίζει και τους κατοίκους. Η ζωή ακριβαίνει πάρα πολύ. Χάνεται η γη από τα χέρια των ντόπιων. Γιγαντώνεται ο τουρισμός εις βάρος οποιασδήποτε άλλης δραστηριότητας».
»Κατά τη γνώμη μου όλα ξεκινάνε από την πολεοδομική νομοθεσία και τους στόχους της κρατικής πολιτικής. Αν η κρατική πολιτική δεν ενδιαφέρεται για τη βιώσιμη ανάπτυξη αλλά θεωρεί ότι το μεγάλο κεφάλαιο θα σώσει τον τόπο, δυστυχώς προς τα εκεί θα πάμε», καταλήγει η κ. Δωρή.
