«Η Maricarmen στην Ελλάδα: Οι εξώσεις ατόμων με αναπηρία είναι καθημερινότητα» τιτλοφορείται το τελευταίο δελτίο Τύπου που εξέδωσε η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.), εφιστώντας την προσοχή στην ακόμα πιο ευάλωτη -σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό- συνθήκη που έχουν βρεθεί τα άτομα με αναπηρία ως προς το ζήτημα της στέγασης.
Ο τίτλος του δελτίου αναφέρεται φυσικά στη γνωστή υπόθεση της Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, της 87χρονης ανάπηρης γυναίκας από τη Μαδρίτη που βρέθηκε υπό την απειλή έξωσης και η υπόθεσή της πυροδότησε ένα μαζικό κίνημα αλληλεγγύης με μαζικές διαδηλώσεις, οι οποίες σταδιακά οδήγησαν την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών τον ερχόμενο Νοέμβριο. Η Μαρικάρμεν πέθανε χθες σε νοσοκομείο της Μαδρίτης.
Μάλιστα, μιλώντας προ ημερών στο συνέδριο του «Βήματος», ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε χαρακτηριστικά για την κυβέρνηση Σάντσεθ ότι «απέτυχε πλήρως να αντιμετωπίσει αυτή την κρίση και κατέρρευσε», ξεχνώντας ωστόσο να συμπληρώσει ότι ο λόγος που προκηρύχθηκαν οι εκλογές είναι ότι οι βουλευτές του αδελφού κόμματης της Νέας Δημοκρατίας και της ακροδεξιάς καταψήφισαν την κυβερνητική πρόταση για πάγωμα των εξώσεων μέχρι το 2030.
Ακόμα κι αυτός ο μάλλον επιλεκτικός πολιτικός ισχυρισμός του Έλληνα πρωθυπουργού, ωστόσο, είναι σχεδόν ασήμαντος μπροστά στο μείζον ζήτημα που επισημαίνει η Ε.Σ.Α.μεΑ. στο σχετικό δελτίο τύπου: ότι για το αναπηρικό κίνημα στην Ελλάδα, «η ιστορία της Maricarmen δεν είναι απλά μια μακρινή ιστορία που αφορά μια άλλη χώρα. Είναι μια πραγματικότητα που βιώνουν καθημερινά άτομα με αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις και οι οικογένειές τους.»
Εξώσεις και πλειστηριασμοί
Το δελτίο τύπου κάνει ενδεικτική αναφορά σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αναπήρων και χρόνια πασχόντων που έχουν προσφύγει στον μηχανισμό υποστήριξης «Διεκδικούμε Μαζί» της Ε.Σ.Α.μεΑ. για κάποιο ζήτημα που αφορά τη στέγαση.
«Άτομο με νεοπλασία (Αθήνα) που ζει μόνο του, με αρχικό κεφάλαιο χρέους 800 ευρώ από πιστωτική κάρτα, κινδύνεψε να χάσει την πρώτη και μοναδική κατοικία του σε πλειστηριασμό. Έπειτα από παρέμβαση της Ε.Σ.Α.μεΑ. και της Υπηρεσίας «Διεκδικούμε Μαζί» ακυρώθηκε ο πλειστηριασμός και το άτομο παρέμεινε στο σπίτι του», τονίζει το δελτίο τύπου.
«Άτομο με αναπηρία από την Τρίπολη λόγω οφειλών έχασε το σπίτι του σε πλειστηριασμό και το σπίτι αγοράστηκε από fund. Έπειτα από παρέμβαση της Ε.Σ.Α.μεΑ. και της Υπηρεσίας «Διεκδικούμε Μαζί» το fund άφησε το άτομο με αναπηρία να παραμείνει στο σπίτι.»
Η Ε.Σ.Α.μεΑ. κάνει λόγο για δεκάδες άτομα που έχουν προσφύγει στον μηχανισμό της, από «Εύβοια, Χαλκιδική, Αττική, Κρήτη… σε όλη τη χώρα, κινδυνεύουν καθημερινά να βρεθούν στο δρόμο».
Δυσάρεστα στατιστικά
Τη συνολικότερη όμως εικόνα και πληρέστερη τεκμηρίωση αυτού του προβλήματος δίνει το Δελτίο Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ με θέμα «Στεγαστική φτώχεια και αναπηρία» που κυκλοφόρησε στις 23 Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με τους συντάκτες της έρευνας, «η όποια ανάπτυξη έχει συντελεστεί κατά τη μετα-μνημονιακή εποχή, φαίνεται ότι διευρύνει τις ανισότητες σε βάρος του πληθυσμού με αναπηρία», ενώ «οι μισοί πολίτες με σοβαρή αναπηρία στις παραγωγικές ηλικίες εξακολουθούν να βρίσκονται στο φάσμα της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού».
Οι παραπάνω διαπιστώσεις μεταφράζονται σε συγκεκριμένους αριθμούς. Ο δείκτης υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης των ατόμων με αναπηρία είναι 34,3%, σχεδόν 25 μονάδες δηλαδή πάνω από τον σταθμισμένο μέσο όρο της ΕΕ (9,9%). Τα άτομα με αναπηρία που καθυστέρησαν την πληρωμή ενοικίου ή στεγαστικού δανείου κατά τους 12 τελευταίους μήνες είναι 47,7% – 16% παραπάνω από το 2021.
Το 44,6% των ατόμων με αναπηρία έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές, την ίδια στιγμή που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 10,1%. Εξίσου αποκαρδιωτικές είναι και οι ενδείξεις ενεργειακής φτώχειας, με το 25,2% των ατόμων με αναπηρία να μην έχει ικανοποιητική θέρμανση στην κατοικία του και το 47% των αναπήρων να δηλώνει ότι δεν έχουν πραγματοποιήσει ενεργειακή αναβάθμιση στην κατοικία τους, παρότι αυτή κρίνεται αναγκαία.
Τέλος, το 2025, το 70,5% δεν είχε πραγματοποιήσει αναγκαίες παρεμβάσεις προσβασιμότητας στην κατοικία του. Το ίδιο ποσοστό το 2021 ήταν 58%.
Πολλαπλά προβλήματα
«Ένα ενοίκιο που μπορεί να είναι διαχειρίσιμο για ένα νοικοκυριό δίχως άτομα με αναπηρία μπορεί να είναι απολύτως απαγορευτικό για ένα νοικοκυριό που έχει χαμηλότερο εισόδημα και ταυτόχρονα υψηλότερες ανάγκες και δαπάνες ακριβώς λόγω αναπηρίας» διαβάζουμε στο δελτίο τύπου της Ε.Σ.Α.μεΑ.
Μιλώντας στο in ο γενικός γραμματέας της Ε.Σ.Α.μεΑ., Βασίλης Κούτσιανος, εξηγεί ότι οι «υψηλότερες ανάγκες» είναι π.χ. να είναι το σπίτι προσβάσιμο ή να διαθέτει θέση πάρκινγκ, προϋποθέσεις που αντικειμενικά περιορίζουν τις διαθέσιμες επιλογές.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι μεγαλύτερο. Η Ε.Σ.Α.μεΑ. κάνει λόγο για «πολίτες με αναπηρία που χάνουν το σπίτι τους μετά από πλειστηριασμό. Οικογένειες με παιδιά με αναπηρία που βρίσκονται αντιμέτωπες με την έξωση. Άτομα με αναπηρία που αναγκάζονται να αναζητήσουν νέα κατοικία λόγω μεγάλων αυξήσεων στα ενοίκια χωρίς να γνωρίζουν αν θα μπορέσουν να βρουν ένα σπίτι που να είναι ταυτόχρονα οικονομικά προσιτό και προσβάσιμο, καθώς δεν υπάρχει καμία προστασία».
Ο κ. Κούτσιανος θεωρεί ότι δεν υπάρχει στεγαστική πολιτική στοχευμένη στα άτομα με αναπηρία, τουλάχιστον στο επίπεδο της εφαρμοσμένης πολιτικής και όχι των εξαγγελιών. Ο ίδιος και η Συνομοσπονδία ζητούν αύξηση του επιδόματος ενοικίου, μέτρα προστασίας της πρώτης κατοικίας, κοινωνική κατοικία, αλλά και στοχευμένα μέτρα για τα άτομα με αναπηρία στους εξωδικαστικούς συμβιβασμούς, καθώς το κόστος εξυπηρέτησης για αυτή την πληθυσμιακή ομάδα είναι κατά κανόνα υψηλότερο.
Μάλιστα, ένα από τα βασικά προβλήματα στην περίπτωση των εξωδικαστικών συμβιβασμών είναι ότι οι δόσεις προσδιορίζονται με βάση την εμπορική και όχι την αντικειμενική αξία του ακινήτου – πρόβλημα που βαραίνει τους περισσότερους δανειολήπτες που βρέθηκαν στο έλεος τραπεζών, servicers και funds, αλλά είναι έτι χειρότερο για τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους.
Τις προτάσεις της έχει καταθέσει η Ε.Σ.Α.μεΑ. τόσο στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την εθνική στρατηγική για το στεγαστικό το καλοκαίρι, όσο και με επιστολές στο γραφείο του πρωθυπουργού, το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών και το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.
Το ακριβές μέγεθος των ατόμων με αναπηρία που αντιμετωπίζουν άμεσες και επείγουσες επιπτώσεις από τις διάφορες όψεις της στεγαστικής κρίσης δεν μπορεί να υπολογιστεί με ακρίβεια, ωστόσο, ο κ. Κούτσιανος θεωρεί ότι οι δεκάδες ατόμων που έχουν ζητήσει την υποστήριξη της Ε.Σ.Α.μεΑ. δεν αποτελούν παρά ένα κομμάτι του συνολικού προβλήματος.
Μάλιστα, όπως χαρακτηριστικά λέει στο in, ακόμα και ο ίδιος δυσκολεύτηκε πολύ το 2020, όταν ήρθε από την Κοζάνη στην Αθήνα, να βρει προσβάσιμο σπίτι. Η κατάσταση εκτιμάται ότι έχει χειροτερέψει κατά πολύ έκτοτε.
Κεντρική εικόνα: Ο εκλιπών πια Θεόφιλος Τζοχουνίδης το 2023, σε μία από τις απόπειρες έξωσης από το σπίτι του στη Χαλκιδική.
