Όπως το άγχος των εξετάσεων μπορεί να γίνει μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία, όπως η προσδοκία της αποτυχίας προκαλεί έντονο στρες και τελικά μπορεί πράγματι να οδηγήσει σε αποτυχία, έτσι και οι προσδοκίες που έχουμε για το δικό μας γήρας μπορούν να επηρεάσουν τη ζωή μας.
Αυτό δείχνουν δύο νέες μελέτες, στις οποίες συμμετείχε το Πανεπιστήμιο της Βιέννης.
Οι προσδοκίες μας για το πώς θα γεράσουμε επηρεάζουν την κοινωνική μας ζωή και, μακροπρόθεσμα, μπορούν να εξελιχθούν σε μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Παράλληλα, επηρεάζουν και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις καθημερινές κοινωνικές μας επαφές.
“Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι οι προσδοκίες που έχουμε για το γήρας αποτελούν σημαντικό παράγοντα για μια υγιή και ικανοποιητική ζωή», δηλώνει η ψυχολόγος Κριστίνα Ριστλ, η οποία συμμετείχε ως επικεφαλής και στις δύο μελέτες.
Σύμφωνα με την ίδια, η ψυχολογία αποτελεί, πέρα από τους πιο γνωστούς παράγοντες όπως η άσκηση και η διατροφή, έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα που συμβάλλει στην υγεία κατά την τρίτη ηλικία.
Στην πρώτη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό “Psychology and Aging”, οι ερευνητές παρακολούθησαν επί δέκα χρόνια 459 ενήλικες ηλικίας 30 έως 80 ετών. Σε τρεις διαφορετικές χρονικές στιγμές κατέγραψαν πώς φαντάζονταν οι συμμετέχοντες την κοινωνική τους ζωή στο μέλλον, καθώς και πόσο χρόνο περνούσαν στην πραγματικότητα σε κοινωνικές δραστηριότητες. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι οικογενειακές σχέσεις, οι φιλίες και η κοινωνική συμμετοχή.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι που περίμεναν να έχουν μια πλούσια και ικανοποιητική κοινωνική ζωή σε μεγαλύτερη ηλικία περνούσαν πράγματι, χρόνια αργότερα, περισσότερο χρόνο με την οικογένεια, τους φίλους και τις φίλες τους. Η σχέση αυτή ήταν ιδιαίτερα έντονη στις οικογενειακές σχέσεις κατά τη μεγαλύτερη ηλικία.
Μάλιστα, οι προσδοκίες για το μέλλον προηγήθηκαν της πιο ενεργής κοινωνικής ζωής και όχι το αντίστροφο. Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι οι θετικές προσδοκίες μπορούν να επηρεάσουν τη μετέπειτα συμπεριφορά.
Ωστόσο, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι προσωπικές εμπειρίες και το παρελθόν κάθε ανθρώπου, εξηγεί η Ριστλ. Όποιος, για παράδειγμα, διαθέτει ήδη ένα ισχυρό κοινωνικό δίκτυο, είναι πιθανότερο να παραμείνει κοινωνικά ενεργός και σε μεγαλύτερη ηλικία.
Καθοριστικό είναι όμως και το φαινόμενο της “αποστασιοποίησης από την ηλικία”. Σύμφωνα με αυτό, οι άνθρωποι μπορεί να θεωρούν τη γήρανση κάτι αρνητικό, αλλά να αντιμετωπίζουν τον εαυτό τους ως εξαίρεση. Σε περιόδους μοναξιάς, οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν ανεξάρτητα από την ηλικία, αυτή η αποστασιοποίηση συχνά παύει να λειτουργεί.
“Τα άτομα που συνδέουν τη μοναξιά με το γήρας πιστεύουν τότε ότι πράγματι έχει αρχίσει η γήρανση και υιοθετούν σε μεγαλύτερο βαθμό τα στερεότυπα για την ηλικία”, σημείωσε η Ριστλ. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και άνθρωποι που μέχρι τότε είχαν ένα ισχυρό κοινωνικό δίκτυο μπορεί να περιορίσουν τις κοινωνικές τους επαφές.
Στη δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό “Journal of Gerontology: Series B – Psychological and Social Sciences”, οι ερευνητές εξέτασαν κατά πόσο οι προσδοκίες και οι στάσεις απέναντι στη γήρανση επηρεάζουν την κοινωνική συμπεριφορά στην καθημερινότητα.
Για δύο εβδομάδες, 109 άτομα ηλικίας 50 έως 85 ετών κατέγραφαν κάθε βράδυ τις εμπειρίες τους. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν κυρίως στον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονταν τις κοινωνικές τους επαφές και το δικό τους γήρας.
Τις ημέρες κατά τις οποίες οι συμμετέχοντες βίωναν πιο θετικά τη διαδικασία της γήρανσης, ανέφεραν και πιο θετικές κοινωνικές επαφές. Αντίθετα, όταν παρατηρούσαν περισσότερες απώλειες ή αρνητικές αλλαγές που συνέδεαν με την ηλικία, οι κοινωνικές καταστάσεις γίνονταν συχνότερα αντιληπτές ως επιβαρυντικές. Η επίδραση αυτή μπορούσε μάλιστα να διαρκέσει μέχρι και την επόμενη ημέρα.
Το αντίστροφο, ωστόσο, δεν παρατηρήθηκε: οι μεμονωμένες κοινωνικές επαφές δεν επηρέαζαν τον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονταν το δικό τους γήρας.
“Παρατηρούμε διάφορες αλλαγές και τις αποδίδουμε στην ηλικία. Αυτό μπορεί να είναι κάτι θετικό, όπως το να αντιμετωπίζουμε δύσκολες καταστάσεις αξιοποιώντας την εμπειρία και τη “σοφία” μας, ή κάτι αρνητικό, όπως το να νιώθουμε πιο αργοί στη γυμναστική ή να μην μπορούμε να βρούμε τα κλειδιά μας”, εξήγησε η Ριστλ.
Ωστόσο, αυτές οι αποδόσεις είναι σε μεγάλο βαθμό αυθαίρετες.
Οι προσδοκίες αυτές συνδέονται με τις λεγόμενες “εικόνες για την ηλικία”, δηλαδή τις προσωπικές και κοινωνικές αντιλήψεις για το τι σημαίνει να μεγαλώνει κανείς. Οι αντιλήψεις αυτές δεν είναι σταθερές και μπορούν να αλλάξουν, μεταξύ άλλων και μέσα από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η τρίτη ηλικία στα μέσα ενημέρωσης.
“Το ζήτημα είναι αν παρουσιάζονται πάντα μόνο λυπημένοι και ανήμποροι ηλικιωμένοι, με μπαστούνι ή περιπατητήρα, ή αν υπάρχουν και θετικές εικόνες, οι οποίες όμως παραμένουν ρεαλιστικές”, σημείωσε η Ριστλ.
Ένας από τους βασικούς τρόπους για να αλλάξουν οι αντιλήψεις μας για το γήρας είναι η γνώση. “Φυσικά, οι ασθένειες και οι ενοχλήσεις αποτελούν μέρος της γήρανσης”, ανέφερε. “Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τι μπορεί να συμβεί καθώς μεγαλώνουμε, αλλά και τι μπορούμε να κάνουμε ώστε να εξελιχθούμε με τον τρόπο που εμείς επιθυμούμε”.
Εξίσου σημαντικό είναι, σύμφωνα με την ερευνήτρια, να παραμένουμε ενδιαφερόμενοι και περίεργοι για τον κόσμο και ιδιαίτερα για τους άλλους ανθρώπους. Οι θετικές αλλά ρεαλιστικές προσδοκίες, επομένως, δεν σημαίνουν ότι αγνοούμε τις δυσκολίες του γήρατος, αλλά ότι δεν επιτρέπουμε στα αρνητικά στερεότυπα να καθορίσουν εκ των προτέρων το πώς θα ζήσουμε τα επόμενα χρόνια.
Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover
Ειδήσεις υγείας σήμερα
Οι ουσιαστικές φιλίες ενισχύουν την υγεία και την ευεξία [μελέτη]
Εμμηνόπαυση: Κανένας λόγος να εγκαταλείπεται η έντονη άσκηση
17χρονος με υποτροπιάζον νεφροβλάστωμα θεραπεύτηκε επιτυχώς με θεραπεία Τ-κυττάρων
