Τις δεκαετίες του 70′ και του 80′ ο εργασιακός χώρος στις ΗΠΑ ήταν κάτι περισσότερο από σκληρός. Ήταν ακραία ανταγωνιστικός, σεξιστικός, σκληρός και γεμάτος παράλογες απαιτήσεις. Η Κάρεν Νούσμπαουμ ίδρυσε μαζί με συναδέλφους της από αυτές τις δουλειές γραφείου μια ομάδα με αντικείμενο την υποστήριξη των γυναικών στον χώρο εργασίας, τον οποίο ονόμασαν «9to5».
Εννιά με πέντε ήταν το κυρίαρχο ωράριο για τους εργαζόμενους γραφείου. Όταν η Τζέιν Φόντα, την οποία η Νούσμπαουμ γνώριζε από το αντιπολεμικό κίνημα, έμαθε την ιστορία τους, θέλησε να βοηθήσει το εργασιακό κίνημα από το δικό της μετερίζι: μια ταινία με πρωταγωνίστριες την ίδια, την Λίλι Τόμλιν και την Ντόλι Πάρτον, που υποδύονταν τρεις αγανακτισμένες εργαζόμενες γυναίκες, και τον Ντάμπνι Κόλμαν στον ρόλο του ανυπόφορου αφεντικού τους.
Η ταινία «9 to 5» ήταν μια «φαντασίωση εκδίκησης» για γυναίκες που ένιωθαν υπερβολικά καταπονημένες, κακοπληρωμένες, και περιφρονημένες, όπως αναφέρει το National Public Radio των ΗΠΑ. Η ταινία κατέκτησε τη δεύτερη θέση στο box office το 1980, πίσω από το «Ο πόλεμος των Άστρων: Η αυτοκρατορία αντεπιτίθεται» το δεύτερο διαστημικό έπος του Τζορτζ Λούκας και από τα καλύτερα σίκουελ όλων των εποχών.
Όμως, το πρωτότυπο τραγούδι της ταινίας, που γράφτηκε και ερμηνεύτηκε από την Πάρτον, «έκανε την δική του καριέρα», έγινε ο ύμνος των εργαζόμενων στα αγγλόφωνα σωματεία, έφτασε στο νο1 των τσαρτς σε διαφορετικές κατηγορίες και χώρες και χάρισε στην Πάρτον μια υποψηφιότητα για Όσκαρ. Η Πάρτον παρατηρούσε τους χώρους και τους εργαζόμενους στα γυρίσματα και αμήχανα χτυπούσε τα νύχια μεταξύ τους, δημιουργώντας έναν ήχο που έμοιαζε με ήχο γραφομηχανής.
Αυτό ήταν. Είχε ήδη ξεκινήσει το κομμάτι. Ειδικά οι γραμματείς και οι δακτυλογράφοι είχαν κάθε λόγο να ταυτιστούν με την ταινία και το τραγούδι και να το νιώσουν ως δικό τους, σε μια εποχή που ο σεξισμός κυριαρχούσε ειδικά απέναντι στις γραμματείς και η δουλειά τους ήταν κρίσιμη για κάθε επιχείρηση λόγω της τεχνολογίας της εποχής και της εξειδίκευσής τους.
Κατέληξε να γράψει έναν από τους μεγάλους ύμνους της αμερικανικής εργατικής τάξης που ακούγεται εδώ και 46 χρόνια.
Οι στίχοι ήταν που έκαναν την διαφορά
Οι εργαζόμενοι σε όλη την Αμερική καταλάβαιναν πολύ καλά τι εννοούσε η Πάρτον όταν τραγουδούσε για το «με το ζόρι τα βγάζω πέρα, μόνο παίρνουν και δεν δίνουν τίποτα» και παραπονιόταν: «Απλώς εκμεταλλεύονται το μυαλό σου και ποτέ δεν σου αναγνωρίζουν την αξία σου. Είναι αρκετό για να σε τρελάνει, αν το αφήσεις».
Αυτό το τραγούδι εμφανίστηκε σε ένα αξιόλογο σόλο άλμπουμ της Πάρτον, το «9 to 5 and Odd Jobs», το οποίο περιλάμβανε επίσης τραγούδια όπως τα «Working Girl» και «Poor Folks Town» της Πάρτον, καθώς και μια διασκευή του «Deportee (Plane Wreck at Los Gatos)», του Γούντι Γκάθρι που αναφέρονταν στη ρατσιστική μεταχείριση των μεταναστών αγροτών.
«Νομίζω ότι το τραγούδι είναι εξαιρετικό», λέει η Νούσμπάουμ στο NPR. «Ξεκινά με υπερηφάνεια: “Γεμίζω ένα φλιτζάνι φιλοδοξίας”. Συνεχίζει με παράπονα: “Μόλις που τα βγάζω πέρα”. Στη συνέχεια, περνά στην ταξική σύγκρουση: “Είσαι απλώς ένα σκαλοπάτι στη σκάλα του αφεντικού”. Και τελειώνει με τη συλλογική δύναμη: “Στο ίδιο καράβι με πολλούς από τους φίλους σου”. Έτσι, μέσα σε αυτό το εξαιρετικά δημοφιλές τραγούδι με τον υπέροχο ρυθμό, η Ντόλι Πάρτον τα συνδυάζει όλα μόνη της».
Η Ρεμπέκα Τράιστερ, αρθρογράφος του New York magazine που σχολιάζει συχνά θέματα φεμινισμού και πολιτικής, λέει ότι το τραγούδι είχε παρόμοια επίδραση πάνω της όταν εργαζόταν ως διοικητική βοηθός. Αν και το τραγούδι είχε ήδη συμπληρώσει πάνω από 20 χρόνια τότε, εκείνη και οι φίλες της συνέχιζαν να το τραγουδούν μαζί στο τζουκ-μποξ του τοπικού μπαρ, όταν η δουλειά τις άφηνε αγχωμένες και με την αίσθηση ότι είχαν κολλήσει.
«Είναι ένα τραγούδι που περιέχει παράπονα για τόσες πολλές απογοητεύσεις, ανισότητες και αδικίες στον χώρο εργασίας μερικές από αυτές σχετίζονται με το φύλο, άλλες με τον καπιταλισμό, και άλλες με τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία κατανέμεται τόσο άνισα», λέει η Τράιστερ. «Είναι ταυτόχρονα ένα τραγούδι οργισμένου παραπόνου και απέραντης ευθυμίας. Και υπάρχει κάτι σε αυτόν τον συνδυασμό που το κάνει κάπως εθιστικό και διασκεδαστικό».
Τι είπε το συνδικάτο της για αυτήν
Το συνδικαλιστικό κίνημα μίλησε για την κληρονομιά μιας καλλιτέχνιδας που υπερασπίστηκε τις εργαζόμενες γυναίκες και ήταν μέλος συνδικάτου της για σχεδόν 60 χρόνια. «Αναπαύσου εν ειρήνη, Ντόλι. Σ’ ευχαριστούμε για τη μουσική και την αλληλεγγύη», δήλωσε η Αμερικανική Ομοσπονδία Μουσικών των Ηνωμένων Πολιτειών και του Καναδά (AFM), το συνδικάτο που είναι συνδεδεμένο με την AFL-CIO και εκπροσωπεί 70.000 επαγγελματίες τραγουδιστές και μουσικούς, μεταξύ των οποίων και την Πάρτον.
«Η Ντόλι Πάρτον ήξερε τι σημαίνει να αγωνίζεσαι, καθώς πάλεψε για τις εργατικές οικογένειες καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας της», υπενθύμισε η AFL-CIO. «Από την παροχή δωρεάν βιβλίων στα παιδιά μέχρι το να χαρίσει στις εργαζόμενες γυναίκες τον ύμνο μας “9 to 5”, ήταν ένα είδωλο και πηγή έμπνευσης. Αναπαύσου εν δυνάμει, αδελφή μας στο συνδικάτο. Θα σε αγαπάμε πάντα».
«Πριν γίνει είδωλο, η Ντόλι ήταν μια ενεργή μουσικός», εξήγησε ο πρόεδρος της AFM International, Τίνο Γκαλιάρντι, ο οποίος ξεκίνησε την καριέρα του ως τρομπετίστας στη Νέα Υόρκη. «Η Ντόλι δεν ξέχασε ποτέ τους μουσικούς που συνέβαλαν στο να ζωντανέψει η μουσική της. Με το να υποστηρίζει σταθερά την αλληλεγγύη και να αντιμετωπίζει κάθε μουσικό με αξιοπρέπεια, ανέβασε το επίπεδο ολόκληρου του επαγγέλματός μας».
Ο Ντέιβ Πομέροϊ, μπασίστας που διατελεί πρόεδρος του Local 257, του ισχυρού συνδικάτου της AFM στο Νάσβιλ, σημείωσε: «Κατά τη διάρκεια των 58 χρόνων της ως περήφανο μέλος με άψογη στάση με το Local 257, έθεσε το πρότυπο (σ.σ. golden standard) για την υποστήριξη της μπάντας της και των συναδέλφων μουσικών της», αναπόλησε.
«Η Ντόλι και η ομάδα της υπέβαλαν συστηματικά συμβάσεις της AFM για συναυλίες, ηχογραφήσεις και περιοδείες, διασφαλίζοντας ότι τα συγκροτήματα, οι τραγουδιστές και οι μουσικοί στούντιο που συνεργάζονταν μαζί της απολάμβαναν τα οφέλη της συνδικαλιστικής ιδιότητας».
Αφιέρωμα στην Ντόλι Πάρτον στο Πικαντίλι Σέρκους, μια μέρα μετά την ανακοίνωση του θανάτου της σε ηλικία 80 ετών, στο Λονδίνο της Βρετανίας, στις 26 Αυγούστου 2026. REUTERS/Hiba Kola
Το συνδικάτο SAG-AFTRA για την Πάρτον
«Ήταν μέλος της SAG-AFTRA για περισσότερες από πέντε δεκαετίες, έχοντας ενταχθεί στο συνδικάτο το 1969», υπενθύμισε η Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists, η οποία με υπερηφάνεια συγκαταλέγει την Πάρτον μεταξύ των 160.000 καλλιτεχνών που εκπροσωπεί.
«Ο θάνατος της Ντόλι Πάρτον θα γίνει βαθιά αισθητός σε όλα τα μέλη μας. Η ζωή της και η κληρονομιά της, γεμάτη χαρά και δημιουργικότητα, άφησαν μια απερίγραπτη επίδραση στον κόσμο. Ως τραγουδίστρια, συνθέτρια, ερμηνεύτρια, επιχειρηματική ηγέτιδα και ολόπλευρη οραματίστρια, το ταλέντο της Ντόλι Πάρτον χαίρει σεβασμού από όλες τις γενιές», δήλωσε ο πρόεδρος της SAG-AFTRA, Σον Άστιν (το χόμπιτ Σαμγουάις Γκάμτζι στην τριλογία «Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών»).
«Η βαθιά ανθρωπιά της είναι γνωστή σε όλο τον κόσμο, και είναι απλά αγαπητή από αμέτρητα εκατομμύρια ανθρώπων. Προσωπικά, από την ταινία «9 to 5», όπου προώθησε με άνεση το αίτημα των επαγγελματιών γυναικών, μέχρι τη συνεργασία της με τον Κένι Ρότζερς στο «Islands in the Stream», είμαι ένας αληθινός και αιώνιος θαυμαστής της. Εκ μέρους της SAG-AFTRA και της οικογένειάς μου, στέλνουμε τις σκέψεις μας γεμάτες αγάπη και τα συλλυπητήριά μας στην οικογένειά της».
Η αμερικανίδα τραγουδίστρια Ντόλι Πάρτον μιλάει κατά την παρουσίαση του προγράμματος δωρεάν βιβλίων «Imagination Library» στο Magna Centre στο Σέφιλντ, στη βόρεια Αγγλία, στις 5 Δεκεμβρίου 2007. REUTERS/Nigel Roddis
Η πιο μη κομματικοποιημένη πολιτικοποιημένη αμερικανίδα
Αυτό ήταν μάλλον και το μυστικό της Ντόλι Πάρτον. Έγραφε στίχους που περιέγραφαν τον έρωτα, την απογοήτευση, τον πόνο, τον μόχθο και την επιβίωση του μέσου αμερικανού, περιγράφοντας τις αδικίες χωρίς να τις αναλύει. Χωρίς να τις εξειδικεύει. Κανείς δεν μπορούσε να αρνηθεί την ύπαρξη των αδικιών, όλοι ήξεραν ποιος φταίει, οι περιγραφές δεν άφηναν τίποτα που να μην αναφερθεί. Την ανάλυση και την κομματική ευθύνη την άφηνε να την κάνει ο καθένας για τον εαυτό του. Προτιμούσε να «φωτογραφίζει» τις καταστάσεις.
Μέσα από αυτή την τακτική, δεν δημιουργούσε εχθρούς, οι ακροατές ένιωθαν ταύτιση γιατί μιλούσε για πραγματικά προβλήματα που τα ζούσαν, έγραφε την αλήθεια και όλα αυτά με έναν χαρούμενο, νότιο, κάντρι τόνο, για κάποιον που αναγνωρίζει την δυσκολία της ζωής, θα ήθελε έναν καλύτερο κόσμο και αρνείται να τα παρατήσει.
Η Πάρτον δεν ταυτίστηκε με κόμματα και συμμετείχε σε προγράμματα στα οποία συμφωνούσε ανεξαρτήτως πολιτικής. Όπως έκανε με το πρόγραμμα δωρεάν βιβλίων της Καλιφόρνιας, όπου προσέφερε ένα δωρεάν βιβλίο τον μήνα σε παιδιά, στα αγγλικά ή τα ισπανικά.
Επτάχρονο κοριτσάκι φέρεται να στεναχωρήθηκε στο άκουσμα του θανάτου της Ντόλι Πάρτον, απαντώντας στον έκπληκτο πατέρα της πως «Λοιπόν, δεν την ξέρω-ξέρω. Αλλά μου έστελνε βιβλία». Πηγή: Χ
Το 1988, ίδρυσε το Ίδρυμα Dollywood, το οποίο αρχικά είχε ως στόχο τη μείωση των ποσοστών εγκατάλειψης του λυκείου μέσω οικονομικής στήριξης, συμπεριλαμβανομένων υποτροφιών για αριστούχους μαθητές με φτωχό υπόβαθρο. Το 2016, ίδρυσε το My People Fund για να βοηθήσει τους κατοίκους της κομητείας Sevier να ανακάμψουν από τις καταστροφικές πυρκαγιές.
Δεν δημιουργούσε απλά τα ιδρύματα συγκεντρώνοντας τα χρήματα τρίτων: Έβαζε πρώτα η ίδια τα δικά της χρήματα. Πίστευε στους σκοπούς που στήριζε και πάντα οι πράξεις της είχαν συμπόνοια, αλληλεγγύη και κοινωνικό υπόβαθρο.
«Θεωρώ τον εαυτό μου περισσότερο διπλωμάτη. Είναι το είδος των ανθρώπων που σου λένε να πας στο διάολο με τέτοιο τρόπο που ανυπομονείς για το ταξίδι» ήταν η απάντησή της σε ερώτηση αν θα πολιτεύονταν σε εκπομπή της κάντρι το 1999. «Έχω τόσους Ρεπουμπλικάνους θαυμαστές όσο και Δημοκρατικούς και δεν θέλω να θυμώσω κανέναν από αυτούς, γι’ αυτό δεν ασχολούμαι με την πολιτική» (“I don’t play politics”) είχε πει σε άλλη δήλωσή της.
Η Πάρτον έλεγε πράγματα που ενοχλούσαν βαθιά τους μισαλλόδοξους και όσους χρησιμοποιούσαν και μεταχειρίζονταν στερεότυπα.
Η Πάρτον ήταν ίσως το μοναδικό πρόσωπο που ένωνε την Αμερική και μάλιστα αρνήθηκε τρεις φορές το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας: Δύο από τον Τραμπ και μια φορά από τον Μπάιντεν. H Πάρτον δεν δίστασε ποτέ να μιλήσει, ήταν μια υπερήφανη νότια κυρία που στήριξε τις εργαζόμενες και μη γυναίκες, την queer και ολόκληρη την ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα.
