Ο καρκίνος του μαστού εξακολουθεί να αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες παγκοσμίως.
Παρότι η έγκαιρη διάγνωση και οι σύγχρονες θεραπείες έχουν βελτιώσει σημαντικά την επιβίωση, η επιστημονική έρευνα στρέφεται πλέον όλο και περισσότερο στην πρόληψη και στους παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν. Εκτός από τη διατροφή, την άσκηση, την παχυσαρκία και το κάπνισμα, οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον και τον ρόλο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, του δομημένου περιβάλλοντος, ακόμη και των κοινωνικών ανισοτήτων, στην εμφάνιση της νόσου.Στην κατεύθυνση αυτή κινείται το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα ELISAH, (European Linkage of Initiative from Science to Action in Health) που υλοποιείται στο πλαίσιο του EU4Health, με τη συμμετοχή της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Ιατρικής Φυσικής, υπό την επιστημονική ευθύνη του καθηγητή Ιατρικής Φυσικής, αντιπρύτανη Έρευνας και Καινοτομίας Ευστάθιου Ευσταθόπουλου. Στο έργο συμμετέχουν επιστημονικοί και υγειονομικοί φορείς από την Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία και την Ουκρανία, ενώ συντονιστής είναι το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου του Μιλάνου. Ο αντιπρύτανης σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Πρακτορείο Fm και στην Τάνια Μαντουβάλου μίλησε για τους στόχους του προγράμματος, τα πρώτα ευρήματα που αναμένονται, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιες οι γυναίκες μπορούν να συμβάλουν στην έρευνα.
Χαρτογράφηση όλων των παραγόντων κινδύνου
Ο καθηγητής Ευστάθιος Ευσταθόπουλος εξήγησε ότι το πρόγραμμα ELISAH επιχειρεί να απαντήσει σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό επιστημονικό ερώτημα: κατά πόσο ο τρόπος ζωής, το περιβάλλον και οι κοινωνικές συνθήκες επηρεάζουν όχι μόνο την εμφάνιση, αλλά και την εξέλιξη του καρκίνου του μαστού. «Στο πλαίσιο του έργου μελετώνται η διατροφή, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, η παχυσαρκία και η χρήση ηλεκτρονικών συσκευών ατμίσματος, αλλά και περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί παράγοντες, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι χώροι πρασίνου, το δομημένο περιβάλλον, ο δείκτης κοινωνικής αποστέρησης, οι ανισότητες στην υγεία και η πρόσβαση των γυναικών στην ενημέρωση και στις υπηρεσίες πρόληψης».
Τι ρόλο παίζει η γειτονιά που ζούμε;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση του κατά πόσο η περιοχή στην οποία ζει μια γυναίκα, οι κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσει, οι συνθήκες εργασίας, ακόμη και το χρόνιο στρες μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι ερευνητές εξετάζουν εάν η ατμοσφαιρική ρύπανση, η έλλειψη χώρων πρασίνου, οι κοινωνικές ανισότητες ή η διαβίωση σε υποβαθμισμένες περιοχές με αυξημένη κοινωνική πίεση, μπορούν να λειτουργήσουν ως επιβαρυντικοί παράγοντες. Ωστόσο, ακόμη δεν υπάρχουν οριστικά συμπεράσματα, καθώς η επεξεργασία των δεδομένων βρίσκεται σε εξέλιξη.
Το Φθινόπωρο τα πρώτα συμπεράσματα
«Το πρόγραμμα ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια και ολοκληρώνεται στο τέλος του 2026. Ήδη, έχει αρχίσει η στατιστική επεξεργασία των στοιχείων που έχουν συγκεντρωθεί από μητρώα καρκίνου, ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων και ερωτηματολόγια γυναικών από διάφορες χώρες. Τα πρώτα επιστημονικά συμπεράσματα αναμένονται μετά τον Οκτώβριο, ενώ οι τελικές ανακοινώσεις θα παρουσιαστούν τον Δεκέμβριο».
Η εφαρμογή που κάνει κάθε γυναίκα συμμέτοχο στην έρευνα
Στο πλαίσιο του έργου έχει δημιουργηθεί ψηφιακή πλατφόρμα https://elisah.eu/be-involved και εφαρμογή για κινητές συσκευές, μέσω της οποίας μπορούν να συμμετέχουν τόσο γυναίκες που έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού όσο και υγιείς γυναίκες. «Οι συμμετέχουσες δημιουργούν προσωπικό προφίλ, καταχωρώντας πληροφορίες για τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα, τις καθημερινές τους συνήθειες και το ιατρικό ιστορικό τους. Τα στοιχεία αυτά αξιοποιούνται αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς, ενώ παράλληλα οι χρήστριες αποκτούν πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένο εκπαιδευτικό υλικό και εξατομικευμένες συμβουλές πρόληψης». Όπως υπογραμμίζει ο κ. Ευσταθόπουλος, η συμμετοχή υγιών γυναικών είναι εξίσου σημαντική με εκείνη των ασθενών, καθώς μόνο μέσα από τη σύγκριση των δύο πληθυσμών μπορούν να εξαχθούν αξιόπιστα επιστημονικά συμπεράσματα.
Πάνω από 90% η επιβίωση όταν η διάγνωση γίνει έγκαιρα
Ο καθηγητής υπενθυμίζει ότι ο καρκίνος του μαστού παραμένει η συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες παγκοσμίως. «Ωστόσο, όταν η νόσος διαγνωστεί σε πρώιμο στάδιο, τα ποσοστά επιβίωσης ξεπερνούν το 90%. Για τον λόγο αυτό η συστηματική μαστογραφία, η έγκαιρη διάγνωση, η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική άσκηση, η διατήρηση φυσιολογικού βάρους, η αποφυγή του καπνίσματος και ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ αποτελούν τα σημαντικότερα μέσα πρόληψης».
Στόχος, καλύτερες πολιτικές πρόληψης στην Ευρώπη
Το έργο επικεντρώνεται στην καταγραφή των ανισοτήτων στην υγεία, ενώ οι παρεμβάσεις του στοχεύουν τόσο στον τρόπο ζωής, σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. «Οι παρεμβάσεις αφορούν στη χρήση καπνού και ηλεκτρονικών συσκευών ατμίσματος, τη σωματική αδράνεια, την ανθυγιεινή διατροφή, το υπερβολικό σωματικό βάρος και την παχυσαρκία, τη βλάβη που σχετίζεται με την κατανάλωση αλκοόλ, τους κινδύνους που συνδέονται με τα ενθέματα μαστού, την ατμοσφαιρική ρύπανση, καθώς και στοιχεία του δομημένου περιβάλλοντος, όπως οι χώροι πρασίνου και οι ποδηλατόδρομοι». Κλείνοντας, ο κ. Ευσταθόπουλος υπογράμμισε ότι το πρόγραμμα ELISAH φιλοδοξεί να αφήσει μια ουσιαστική παρακαταθήκη στη δημόσια υγεία. «Τα αποτελέσματα της έρευνας αναμένεται να συμβάλουν στη διαμόρφωση αποτελεσματικότερων πολιτικών πρόληψης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στη μείωση των ανισοτήτων στην υγεία και στην καλύτερη ενημέρωση των γυναικών, ώστε όλο και περισσότερες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού να προλαμβάνονται ή να διαγιγνώσκονται εγκαίρως».
