Ποιες παρεμβάσεις τίθενται σε εφαρμογή για να αποφευχθούν εκ νέου αδικαιολόγητες ανατιμήσεις.
Mε την ακρίβεια να συνεχίζει να αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα για τα νοικοκυριά και με τον πληθωρισμό στη χώρα μας να είναι ο τρίτος μεγαλύτερος ανάμεσα στις χώρες της ευρωζώνης, η κυβέρνηση προσπαθεί, με έκτακτα και μόνιμα μέτρα, να αποτρέψει τις αδικαιολόγητες ανατιμήσεις.
Η αύξηση του ενεργειακού κόστους, εξαιτίας της εμπόλεμης κατάστασης στη Μέση Ανατολή, προκαλεί ένα ντόμινο ανατιμήσεων σε βασικά αγαθά, όπως είναι τα τρόφιμα. Παράλληλα, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της Realnews νέες αυξήσεις στις τιμές σε βασικά αγαθά περνούν αυτές τις ημέρες στα ράφια των σούπερ μάρκετ, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Το υψηλό ενεργειακό κόστος αποτελεί τον βασικό «τροφοδότη» του πληθωρισμού, καταγράφοντας ετήσια αύξηση 20,2%, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat. Πρόκειται για εξέλιξη που επηρεάζει άμεσα τόσο τα νοικοκυριά όσο και τις επιχειρήσεις, καθώς μετακυλίεται στο κόστος παραγωγής και μεταφοράς των προϊόντων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η Eurostat, ο πληθωρισμός στη χώρα μας τον Μάιο σε ετήσια βάση έφτασε στο 5%, από 4,6% τον Απρίλιο, 3,9% τον Μάρτιο, 2,7% τον Φεβρουάριο και 2,5% τον Ιανουάριο. Δηλαδή διπλασιάστηκε μέσα σε πέντε μήνες.
Μεγαλύτερο πληθωρισμό από αυτόν της χώρας μας έχουν η Βουλγαρία με 6,3% και η Λιθουανία με 5,1%. Χαμηλότερο πληθωρισμό από τη χώρα μας έχουν η Γερμανία με 2,7%, η Ισπανία με 3,6%, η Γαλλία με 2,8%, η Ιταλία με 3,3%, η Ολλανδία με 3,4% και η Πορτογαλία με 3,1%.
Η ενέργεια εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό μοχλό του πληθωρισμού στην ευρωζώνη. Οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν κατά 10,9% σε ετήσια βάση τον Μάιο, έναντι αύξησης 10,8% τον Απρίλιο.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις
Σύμφωνα με τη μηνιαία έρευνα του Ινστιτούτου Ερευνών Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) οι μεγαλύτερες αυξήσεις τον Μάιο σε ετήσια βάση καταγράφονται στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά κατά 8,59%, στις βρεφικές και παιδικές τροφές κατά 5,05%, στα αλλαντικά κατά 4,14% και κατά 3,64% στα κρέατα και στα έτοιμα γεύματα.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η «R», αυτές τις ημέρες αυξάνονται οι τιμές στον καφέ φίλτρου έως 15%, στα έτοιμα γεύματα έως 11%, στο ξίδι και στα τυροκομικά έως 9%, στις κονσέρβες και στο μέλι έως 8%, στις σαλάτες έως 7%, στις φρυγανιές έως 6%, στα αλλαντικά, στις ελιές και στις ρυζογκοφρέτες έως 5%. Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής ο πληθωρισμός τον Απρίλιο ανήλθε στο 5,4%, ενώ την ερχόμενη Τετάρτη 10 Ιουνίου θα ανακοινωθούν και τα στοιχεία που αφορούν τον Μάιο.
Σημειώνεται ωστόσο ότι οι ανατιμήσεις γίνονται από μεμονωμένες επιχειρήσεις και όχι από το σύνολο των κατηγοριών και θα περάσουν σταδιακά στα ράφια των σούπερ μάρκετ ανάλογα με τα αποθέματα που έχουν στις αποθήκες τους. Κάποιες από αυτές τις ανατιμήσεις μάλιστα έχουν περάσει ήδη στα ράφια των σούπερ μάρκετ, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες τις επόμενες ημέρες αναμένεται και άλλες εταιρείες να προχωρήσουν σε αυξήσεις στις τιμές των προϊόντων τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πληθωριστικές πιέσεις σε ολόκληρη την ευρωζώνη επιταχύνθηκαν εκ νέου τον Μάιο, ωθώντας τον πληθωρισμό σε ακόμη πιο υψηλό επίπεδο καθώς εξακολουθούν να βρίσκονται σε αδιέξοδο οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, με την εμπόλεμη κατάσταση στη Μέση Ανατολή μέχρι στιγμής να μην αποκλιμακώνεται.
«Εθνική κοινωνική συμφωνία»
Την ανάγκη να υπάρξει μια «εθνική κοινωνική συμφωνία» για τη μείωση των τιμών σε βασικά προϊόντα ανέφερε πρόσφατα ο υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος. Προς αυτή την κατεύθυνση ο υπουργός Ανάπτυξης συναντήθηκε πρόσφατα με τον πρόεδρο της Ενωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος, Γιάννη Μασούτη με τον οποίο, σύμφωνα με πληροφορίες, συζήτησε και θέματα που αφορούν τις τιμές των προϊόντων. «Η βιομηχανία τροφίμων και τα σούπερ μάρκετ θα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη τους, μειώνοντας τις τιμές σε μια σειρά προϊόντων», αναφέρει ο υπουργός Ανάπτυξης.
Με στόχο να αυξηθεί ο ανταγωνισμός και να αποφευχθούν οι αδικαιολόγητες ανατιμήσεις, η κυβέρνηση προχωρά στην υλοποίηση πέντε μέτρων.
1. Το πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους αποτελεί το μοναδικό όπλο της Ανεξάρτητης Αρχής Εποπτείας της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή για να πραγματοποιεί ελέγχους για αισχροκέρδεια, επιβάλλοντας «τσουχτερά» πρόστιμα έως 5 εκατ. ευρώ. Το μέτρο εκπνέει στο τέλος Ιουνίου και σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες που δημοσίευσε πρόσφατα η «R» θα υπάρξει παράταση για τους επόμενους έξι μήνες. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με την πράξη νομοθετικού περιεχομένου δεν μπορεί καμία επιχείρηση να πουλά προϊόντα πρώτης ανάγκης -τρόφιμα και βασικά αγαθά- με μεγαλύτερο μεικτό περιθώριο κέρδους ανά κωδικό από αυτόν που είχε μεσοσταθμικά το 2025. Ηδη η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή έχει επιβάλει υψηλά πρόστιμα, συνεχίζοντας ταυτόχρονα τους ελέγχους σε εκείνες τις κατηγορίες προϊόντων όπου υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για κερδοσκοπία.
Επίσης στις 30 Ιουνίου θα αποφασιστεί εάν θα προστεθούν ή θα αφαιρεθούν προϊόντα στα οποία θα μπει πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους.
2. Εντείνονται οι έλεγχοι με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Προς αυτή την κατεύθυνση ενισχύονται οι μηχανισμοί ελέγχου με ψηφιακά εργαλεία που διευκολύνουν την άμεση συμμετοχή του πολίτη, με την ηλεκτρονική εφαρμογή ΜyΚataggelies που θα επιτρέπει την υποβολή ανώνυμων ή επώνυμων καταγγελιών, με δυνατότητα επισύναψης φωτογραφιών.
3. Τις αμέσως επόμενες ημέρες αναμένεται να λειτουργήσει και η πλατφόρμα PosoKanei, στη θέση της πλατφόρμας e-katanalotis. Ο στόχος είναι να εξελιχθεί σε ένα χρήσιμο εργαλείο σύγκρισης τιμών για τους πολίτες. Με αιχμή την τεχνητή νοημοσύνη, τα ψηφιακά εργαλεία και την αξιοποίηση δεδομένων της αγοράς σε πραγματικό χρόνο το υπουργείο Ανάπτυξης προχωρά στη νέα εποχή ελέγχου της αγοράς και προστασίας των καταναλωτών.
4. Υποχρεωτική πλέον είναι η σήμανση στα ράφια των σούπερ μάρκετ σε προϊόντα των οποίων μειώνεται η ποσότητα χωρίς να μειώνεται και η τιμή, καθώς σε διαφορετική περίπτωση θα επιβάλλονται αυστηρά πρόστιμα που φτάνουν έως και τα 2 εκατ. ευρώ.
5. Ακόμη, έχει εκσυγχρονιστεί το πλαίσιο για το υπαίθριο εμπόριο και τις λαϊκές αγορές, με στόχο τη διευκόλυνση των παραγωγών και των επαγγελματιών και τη διασφάλιση της διαφάνειας και του υγιούς ανταγωνισμού. Προς αυτή την κατεύθυνση καταργούνται οι γραφειοκρατικές διαδικασίες ψηφιοποιώντας τις άδειες και καθιερώνοντας την επ’ αόριστον ισχύ τους. Η χορήγηση άδειας παραγωγού απλοποιείται και ολοκληρώνεται πλέον εντός μόλις πέντε ημερών με την προσκόμιση δύο μόνο δικαιολογητικών, ενώ η κάλυψη των κενών θέσεων γίνεται μέσω διαφανών ηλεκτρονικών κληρώσεων.
Στηρίζεται έμπρακτα ο Ελληνας αγρότης, καθώς θεσμοθετούνται εποχικές θέσεις παραγωγών σε κάθε λαϊκή αγορά, εντός μόλις 48 ωρών από την αίτηση. Με αυτόν τον τρόπο, στόχος είναι να ενισχυθεί το αγροτικό εισόδημα και να διασφαλιστεί η πρόσβαση των καταναλωτών σε ποιοτικά και φρέσκα προϊόντα.
Μπαράζ ελέγχων
Με την ακρίβεια σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, όπως είναι τα τρόφιμα, η ενέργεια και τα ενοίκια, να επιμένει, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί προχωρούν σε μπαράζ ελέγχων με στόχο να αποτραπούν φαινόμενα αθέμιτης κερδοφορίας και αδικαιολόγητων ανατιμήσεων. Ελεγχοι που γίνονται σε όλα τα στάδια της διατροφικής αλυσίδας, από την παραγωγή μέχρι τη μεταποίηση, τη μεταφορά αλλά και τα τελικά σημεία πώλησης των προϊόντων. Ειδικότερα, με τη βοήθεια της τεχνολογίας οι ελεγκτές της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή εντοπίζουν σε ποια προϊόντα υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για αδικαιολόγητες ανατιμήσεις και προχωρούν σε περαιτέρω σχολαστικούς ελέγχους.
Αποταμίευση
Με την ακρίβεια να πλήττει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και τις μηνιαίες αποδοχές για τους περισσότερους καταναλωτές να μην επαρκούν για να καλύψουν βασικές ανάγκες, όσοι έχουν τη δυνατότητα αποταμιεύουν, ενώ άλλοι δανείζονται για να αγοράσουν βασικά αγαθά, όπως είναι τα τρόφιμα.
Εντονο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι τα ελληνικά νοικοκυριά εξακολουθούν να καταγράφουν αρνητικό ρυθμό αποταμίευσης, την ώρα μάλιστα που στην υπόλοιπη Ευρώπη η αποταμίευση λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός οικονομικής ασφάλειας, χρηματοδότησης επενδύσεων και ενίσχυσης του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Παρά τη βελτίωση ορισμένων μακροοικονομικών δεικτών, οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί πολλών νοικοκυριών εξακολουθούν να πιέζονται έντονα από την ακρίβεια, τον επίμονο πληθωρισμό και τη συρρίκνωση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης.
Εξάλλου, ο υψηλός πληθωρισμός αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες αποδυνάμωσης της αποταμιευτικής δυνατότητας των νοικοκυριών. Οταν οι αυξήσεις στις τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών υπερβαίνουν τις αυξήσεις των εισοδημάτων και των επιτοκίων καταθέσεων, η αποταμίευση ουσιαστικά χάνει την αξία της.
Σε τέτοιες συνθήκες, πολλά νοικοκυριά οδηγούνται στη μείωση των αγορών τους, ενώ αρκετά αποταμιεύουν για να καλύψουν καθημερινές ανάγκες. Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΟΒΕ, ο ακαθάριστος ρυθμός αποταμίευσης των ελληνικών νοικοκυριών παραμένει αρνητικός, σε αντίθεση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ερευνες εξάλλου καταγράφουν την αδυναμία που έχουν πολλά νοικοκυριά να «βγάλουν» τον μήνα με τα εισοδήματα που έχουν. Και αυτό γιατί, όπως επισημαίνουν και εκπρόσωποι καταναλωτικών οργανώσεων, τα νοικοκυριά αδυνατούν να ανταποκριθούν σε έκτακτες δαπάνες λίγων ευρώ, ακόμη και όταν αυτές αφορούν θέματα υγείας.
