Στην τελική ευθεία βρίσκεται το ελληνικό πρόγραμμα προκειμένου να καλυφθούν τα 5,3 δισ. ευρώ επιδοτήσεων και τα 6 δισ. ευρώ δανείων.
Στην τελευταία και πιο απαιτητική ευθεία έχει εισέλθει η υλοποίηση των οροσήμων του Ταμείου Ανάκαμψης, με την κυβέρνηση να βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη περίοδο λίγων μηνών, κατά την οποία θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό η πλήρης αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Οικονομικών, σε συνεργασία με τα υπόλοιπα υπουργεία που διαχειρίζονται έργα του προγράμματος, προετοιμάζουν το όγδοο αίτημα πληρωμής, ενώ παράλληλα εργάζονται πάνω στην τελευταία αναθεώρηση του εθνικού σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0».
Ο βασικός στόχος είναι σαφής: να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή απορρόφηση, ιδανικά το 100% των επιδοτήσεων, με την κάλυψη όλων των απαιτούμενων οροσήμων και στόχων έως τις 31 Αυγούστου του 2026. Η αναθεώρηση είναι κρίσιμη, διότι μπορεί να επιτρέψει την προσαρμογή του προγράμματος στις πραγματικές δυνατότητες υλοποίησης, αποφεύγοντας απώλειες πόρων από έργα που δεν προλαβαίνουν να ολοκληρωθούν ή από στόχους που χρειάζονται τεχνική αναδιαμόρφωση.
Η ημερομηνία αυτή αποτελεί το κεντρικό χρονικό ορόσημο για το Ταμείο Ανάκαμψης. Μέχρι τότε θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί όλες οι ενέργειες που συνδέονται με την ικανοποιητική επίτευξη των οροσήμων και στόχων. Παρότι τυπικά απομένουν περίπου 110 ημέρες έως την κρίσιμη προθεσμία για την υποβολή του ένατου και τελευταίου αιτήματος πληρωμής, στην πράξη τα διαθέσιμα χρονικά περιθώρια είναι ακόμη πιο στενά. Τα έργα που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο θα πρέπει να έχουν ουσιαστικά ολοκληρωθεί έως το τέλος Ιουνίου, ώστε μέσα στον Ιούλιο να πραγματοποιηθούν οι διοικητικές παραλαβές. Στη συνέχεια, μέσα στον Αύγουστο, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί και οι ανεξάρτητοι ελεγκτές θα πρέπει να πιστοποιήσουν την ολοκλήρωση των έργων και την τήρηση των σχετικών υποχρεώσεων.
Οι μεταρρυθμίσεις
Η πίεση αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν ληφθούν υπ’ όψιν τα ποσά που παραμένουν προς εκταμίευση. Μέχρι σήμερα, η Ελλάδα έχει λάβει 12,9 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις από τα συνολικά 18,2 δισ. ευρώ που έχουν δεσμευθεί για τη χώρα μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Παράλληλα, από το δανειακό σκέλος έχουν εκταμιευθεί 11,7 δισ. ευρώ από τα συνολικά 17,7 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι απομένουν ακόμη 5,3 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις και 6 δισ. ευρώ σε δάνεια. Για να αποδεσμευθούν οι πόροι αυτοί, το ελληνικό Δημόσιο θα πρέπει να ολοκληρώσει τους επόμενους μήνες 166 μεταρρυθμίσεις και έργα, γεγονός που καθιστά την τελική φάση του προγράμματος ιδιαίτερα απαιτητική, διοικητικά και πολιτικά. Τα έργα που κινδυνεύουν περισσότερο είναι:
- Πολύπλοκα τεχνικά έργα: Υποδομές που παρουσιάζουν καθυστερήσεις στις συμβασιοποιήσεις ή εμπλοκές σε διαγωνιστικές διαδικασίες.
- Ψηφιακός μετασχηματισμός μικρομεσαίων επιχειρήσεων: Αν και έχουν δοθεί πολλά vouchers, η τελική υλοποίηση και η πιστοποίηση της δαπάνης από χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν μεγάλο «αγκάθι».
Τα δύο ζητήματα
Παράλληλα, πρέπει να διευθετηθούν δύο ακόμα ζητήματα. Το ένα αφορά τη συμμετοχή του Δημοσίου στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ, η οποία σχεδιάζεται για τον Ιούνιο και αναμένεται να ανέλθει σε 1 δισ. ευρώ. Δεδομένου ότι το ελληνικό Δημόσιο κατέχει το 51% του ΑΔΜΗΕ, η συμμετοχή του υπολογίζεται περίπου στα 500 εκατ. ευρώ. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει η συμμετοχή αυτή να καλυφθεί από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, κάτι που θα ενίσχυε την απορρόφηση και θα στήριζε ένα κρίσιμο επενδυτικό σχέδιο στον τομέα των ενεργειακών υποδομών. Οι τεχνικές συζητήσεις με τις Βρυξέλλες βρίσκονται σε εξέλιξη και θα πρέπει να ολοκληρωθούν άμεσα.
Το άλλο ζήτημα συνδέεται με το δανειακό σκέλος και ειδικότερα με την πιστοποίηση της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας ως φορέα άμεσης αξιοποίησης κοινοτικών κονδυλίων, μέσω του λεγόμενου Pillar Assessment. Αν η διαδικασία ολοκληρωθεί επιτυχώς μέσα στις επόμενες εβδομάδες, θα δημιουργηθεί η δυνατότητα διάθεσης περίπου 2 δισ. ευρώ για δάνεια προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ακόμη και μετά τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης. Πρόκειται για μια κρίσιμη παρέμβαση, καθώς μπορεί να διατηρήσει ανοιχτή μια σημαντική πηγή χρηματοδότησης για την πραγματική οικονομία και ειδικά για τις επιχειρήσεις που δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό.
Τα χρονικά ορόσημα
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι κανόνες που αφορούν τις περιπτώσεις αναστολής πληρωμών. Για όσα ορόσημα ή στόχους έχει ανασταλεί η πληρωμή, το ενδιαφερόμενο κράτος-μέλος έχει προθεσμία έξι μηνών για να λάβει τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα. Ωστόσο, αυτά θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να έχουν ληφθεί το αργότερο έως τις 31 Αυγούστου 2026. Αν μια απόφαση αναστολής εξακολουθεί να ισχύει εκείνη την ημερομηνία, το κράτος-μέλος θα πρέπει έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026 να υποβάλει τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν ότι οι απαραίτητες ενέργειες είχαν πραγματοποιηθεί εγκαίρως.
Μετά τις 31 Αυγούστου 2026, το πλαίσιο γίνεται αυστηρότερο. Ο κανονισμός του Ταμείου Ανάκαμψης δεν επιτρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψιν ενέργειες που έγιναν μετά την ημερομηνία αυτή για θετική αξιολόγηση οροσήμων ή στόχων. Επομένως, αν κάποιο ορόσημο αξιολογηθεί ως μη ικανοποιητικά επιτευχθέν μετά το τέλος Αυγούστου του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν θα κινήσει διαδικασία αναστολής πληρωμής, αλλά διαδικασία μείωσης της χρηματοδοτικής συνεισφοράς ή, όπου εφαρμόζεται, του δανείου.
Το τελευταίο χρονοδιάγραμμα ολοκληρώνεται μετά τις 30 Σεπτεμβρίου του 2026, οπότε θα πρέπει να έχουν υποβληθεί τα αιτήματα πληρωμής. Η Επιτροπή θα διαθέτει δύο μήνες για την προκαταρκτική αξιολόγηση, με στόχο να διαβιβάσει τις αξιολογήσεις στην οικονομική και δημοσιονομική επιτροπή έως τις 20 Νοεμβρίου 2026. Η γνώμη της αναμένεται έως τις 8 Δεκεμβρίου, ώστε οι αποφάσεις πληρωμής να εγκριθούν έως τις 18 Δεκεμβρίου και οι τελικές εκταμιεύσεις να πραγματοποιηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2026.
