Η καταξιωμένη ηθοποιός Μπέττυ Αρβανίτη ξεδιπλώνει τη φιλοσοφία της για την τέχνη, αποκαλύπτει πτυχές της ζωής της και κάνει την πιο τρυφερή εξομολόγηση για τη μεγαλύτερη αγάπη της, τον εγγονό της.
Η Μπέττυ Αρβανίτη μιλά με τον τρόπο των ανθρώπων που δεν χρειάζεται να αποδείξουν τίποτα. Μετριόφρων, αυτοσαρκαστική, στοχαστική, αντιμετωπίζει την τέχνη και τη ζωή χωρίς στόμφο. Η καταξιωμένη ηθοποιός αναφέρεται στη… μαγειρική του επαγγέλματος που της δίνει πάντα καινούργιες εμπειρίες. Μία από αυτές ήταν και ο αναπάντεχος πρόσφατος ρόλος της στο κινηματογραφικό έργο του Γιάννη Οικονομίδη, «Σπασμένη φλέβα», ενώ πριν από λίγες ημέρες έκανε πρεμιέρα στο γεμάτο ανατροπές έργο του Πούσκιν, «Ντάμα Πίκα», σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, μια νουβέλα που ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Ολα τα παραπάνω, ωστόσο, τα ξεπερνά ένα μόνο πλάσμα, ο εγγονός της, για τον οποίο κάνει την πιο τρυφερή εξομολόγηση.
Τι σας έκανε να δεχθείτε τον ρόλο στη μεταφορά του έργου «Ντάμα Πίκα» του Πούσκιν;
Αυτή είναι μια περίφημη νουβέλα του Πούσκιν, η οποία έχει γίνει και όπερα από τον Τσαϊκόφσκι. Είναι ένα πολύ ενδιαφέρον έργο, μοιάζει με θρίλερ. Εχει πολλές ανατροπές. Μιλάμε για τον Πούσκιν. Ο Πούσκιν, όπως ξέρετε, είναι ο σπουδαιότερος Ρώσος συγγραφέας. Είναι πρόγονος του Ντοστογέφσκι, ο οποίος έχει εμπνευστεί από τον Πούσκιν. Ακόμα και ο Ρασκόλνικοφ είναι εμπνευσμένος ακριβώς από τον ήρωα αυτής της νουβέλας. Είναι πολύ σπουδαίος συγγραφέας, γοητευτικός και με πολύ χιούμορ. Γι’ αυτό αποφασίσαμε μαζί με τον κύριο Λιβαθινό να το κάνουμε. Το έργο είναι πραγματικά παιχνιδιάρικο και με σασπένς. Πιστεύω ότι θα δημιουργήσει πάρα πολλή συζήτηση μετά το τέλος της παράστασης. Επειδή όλο το θέμα έχει να κάνει με τη μοίρα και την τύχη, με το πόσο δηλαδή τυχαία είναι τα πράγματα, νομίζω πως αφορά όλους. Και ο τρόπος που το προσεγγίζουμε έχει μια τρέλα.
Σίγουρα υπάρχει πολύς κόσμος που περιμένει να σας δει.
Ευτυχώς… Και το «ευτυχώς» το λέω με την έννοια ότι συνεχίζουμε μέχρι τώρα. Γιατί έχουμε μια σημαντική συμπαράσταση από το κοινό και αυτό μας δίνει κουράγιο και διάθεση να συνεχίσουμε.
Πώς βλέπετε τον χαρακτήρα που υποδύεστε;
Πρόκειται για μια γριά κόμισσα, εκκεντρική και περίεργη. Εχει φοβερές αντιθέσεις, είναι κακομαθημένη, στριμμένη, παράλληλα είναι γοητευτική και κρύβει κάποιο μεγάλο μυστικό. Κρύβει; Με ερωτηματικό. Στο οποίο δεν θέλω να απαντήσουμε, γιατί απαντά η παράσταση.
Υπήρξαν στοιχεία που σας τρόμαξαν σε αυτόν τον χαρακτήρα;
Εγώ έχω μια μεγάλη διάθεση να μεταμφιέζομαι και να κάνω πράγματα που με στραπατσάρουν, που είναι ίσως κόντρα με εμένα. Αυτό με ενδιαφέρει πολύ. Βαριέμαι να παίζω τον εαυτό μου. Αυτού του είδους οι ρόλοι είναι για εμένα μια πρόκληση.
Είστε έτσι και στη ζωή σας; Σας αρέσει να αυτοσαρκάζεστε;
Ναι, αυτοσαρκάζομαι. Χωρίς να σημαίνει ότι αυτό κάνω από το πρωί μέχρι το βράδυ. Στο θέατρο μου αρέσει πολύ αυτό το στοιχείο του αυτοσαρκασμού. Στη ζωή μου, ναι, ασφαλώς δεν τα παίρνω όλα στα σοβαρά. Ούτε τον εαυτό μου. Κυρίως ούτε τον εαυτό μου.
Μήπως αυτό είναι ένα από τα μυστικά σας στην επιτυχία και της ζωής και του θεάτρου;
Φανερό είναι, όχι μυστικό. Απλώς έτσι είμαι. Δεν ξέρω αν είναι καλό, θετικό. Αυτή είμαι εγώ.
Σίγουρα πάντως, αν κρίνω από τα λίγα λεπτά που μιλάμε, είστε μετριόφρων…
Δεν ξέρω. Κοιτάξτε, είναι αυτό που σας είπα. Δεν παίρνω πάρα πολύ σοβαρά τον εαυτό μου.
Μου επιτρέπετε να συμπεράνω ότι τελικά αυτοί οι άνθρωποι που αξίζουν είναι πολύ πιο μετριόφρονες από εκείνους που δεν αξίζουν…
Συμβαίνει καμιά φορά αυτό. Νομίζω ότι προέρχεται από την ανασφάλεια των ανθρώπων. Κάποιος γίνεται υπερφίαλος ή παίρνει πολύ σοβαρά τον εαυτό του λόγω του ότι είναι ανασφαλής βαθιά μέσα του. Και γι’ αυτό έχει την ανάγκη να παρουσιάζει ένα πρόσωπο πολύ σπουδαίο. Κανείς μας δεν είναι τόσο σπουδαίος. Εχουμε όλοι κοινή μοίρα. Κάποιοι το καταλαβαίνουν, κάποιοι δεν το καταλαβαίνουν.
Το έργο «Ντάμα Πίκα» συνομιλεί με τη σημερινή εποχή;
Πιστεύω ότι συνομιλεί απόλυτα με τη σημερινή εποχή. Είναι αυτό που όλοι προσπαθούν να πιάσουν την καλή, που λένε. Ακοπα και εύκολα. Τυχαία. Αυτό νομίζω ότι αφορά απόλυτα τον ατομικισμό αυτής της εποχής που ζούμε.
Είναι κάτι που μαθαίνετε για τον εαυτό σας μέσα από αυτόν τον ρόλο;
Ασφαλώς. Μαθαίνω πραγματικά για τον άνθρωπο. Και για εμένα προσωπικά. Ναι. Πάντα. Εδώ ένα μυθιστόρημα διαβάζουμε και βλέπουμε ότι μας ανοίγει κάποιους δρόμους. Ετσι γίνεται με την τέχνη. Αλίμονο να μη γίνεται. Οταν δεν γίνεται, είναι απλώς ένα ανέκδοτο και μια διασκέδαση. Διασκέδαση πάρα πολύ επιφανειακή. Αλλά τα μεγάλα έργα και οι μεγάλοι συγγραφείς οπωσδήποτε ακουμπούν την ψυχή του ανθρώπου, αποκαλύπτουν αλήθειες.
Ο ρόλος σας, η κόμισσα Αννα Φεντότοβνα, είναι ένα πρόσωπο που σας εξελίσσει;
Είναι ένας ρόλος πολύ ενδιαφέρων. Εμένα με ενδιαφέρει να την αποκαλύψω όσο μπορώ περισσότερο. Εχει ένα παρελθόν φοβερό, υπήρξε καλλονή και τώρα είναι μια εκκεντρική γριά. Ολο αυτό είναι μια διαδρομή που έχει ενδιαφέρον.
Εσείς έχετε κάποιον μηχανισμό για να επιλέγετε τους ρόλους, να απαντάτε αρνητικά ή θετικά;
Μηχανισμό όχι, απλώς το καλό θέατρο με ενδιαφέρει και αυτό προσπαθώ να ακολουθώ. Δεν κάνω σχέδια, δεν επιλέγω εκ των προτέρων. Κάθε σεζόν και κάθε έργο σου αφήνουν διάφορες εμπειρίες, σου ανοίγουν διάφορα ερωτήματα και δεν βγαίνεις η ίδια. Οπότε επιλέγεις με την καινούργια σου εμπειρία. Ετσι έχουμε ακολουθήσει όλα αυτά τα χρόνια τις επιλογές του θεάτρου μας. Το ένα πάει στο άλλο και βεβαίως εκείνο που έχει πολύ μεγάλη σημασία είναι οι συναντήσεις με τους ανθρώπους. Ποτέ δεν θα μπορούσα να δουλέψω με ανθρώπους που δεν έχω κοινή οπτική. Γι’ αυτό και δουλεύω με τον Στάθη τον Λιβαθινό. Εχουμε δουλέψει άπειρες φορές μαζί, έχουμε περάσει διάφορες εμπειρίες μαζί και αυτό δεν είναι τυχαίο γιατί βλέπουμε κοινά πράγματα στο θέατρο. Και βέβαια και με τους νέους ανθρώπους που με ενδιαφέρουν πάρα πολύ και φέτος έχουμε πραγματικά πάρα πολύ καλούς ηθοποιούς. Παίζει μαζί μας η Δήμητρα Χατούπη, η οποία κάνει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα ενδιαφέροντα και ο Νίκος Αλεξίου, με τον οποίο έχω δουλέψει πάρα πολύ, η Εύα Σιμάτου, η οποία είναι μια νέα κοπέλα, πολύ ταλαντούχα και πάρα πολύ καλή, ο πρωταγωνιστής μας, ο Γιάννης Σύριος, ο οποίος είναι εξαιρετικός και ο Παναγιώτης Καμμένος, που είναι, εκτός από ταλαντούχος ηθοποιός, και μουσικός. Αυτή η ομάδα είναι που εμένα με αφορά σαν συνάντηση. Μαζί με τον Στάθη Λιβαθινό, για τον οποίο δεν έχω να πω παρά μόνο αγαπημένα λόγια, καθώς τον πιστεύω πάρα πολύ.
Και φαίνεται με τις πράξεις σας…
Εχουμε δουλέψει τόσες φορές μαζί που είμαστε συγγενείς. Εμένα πέρα από τους ρόλους και τα έργα με αφορούν πάρα πολύ και οι συναντήσεις με τους ανθρώπους. Γιατί το θέατρο είναι ομάδα, είναι σύνολο, δεν είναι ο καθένας μόνος του. Και έχει πολύ μεγάλη σημασία να μιλάς την ίδια γλώσσα με τον άλλον και να ανταλλάσσεις κοινές εμπειρίες.
Τη σύγχρονη ελληνική θεατρική σκηνή πώς τη βλέπετε; Υπάρχουν πλέον πολλά θέατρα.
Υπάρχουν πάρα πολλά, αλλά τι να πω αφού υπάρχει αυτή η ανάγκη; Από αυτά πιστεύω ότι θα ξεκαθαρίσει το τοπίο και κάποια θα μείνουν και θα συνεχίσουν και άλλα ίσως όχι. Αλλά το ότι υπάρχει αυτή η διάθεση δεν μπορείς να την κοντράρεις. Ετσι είναι η τέχνη. Ξεκαθαρίζει από μόνη της. Ετσι γίνεται πάντα. Δεν στέκουν πράγματα που δεν έχουν καμία αξία και καμία σημασία.
Τι είναι αυτό που μπορεί να σας συγκινήσει σε έναν νέο ηθοποιό;
Μπορούν να με συγκινήσουν το ταλέντο του, το βάθος του, η προσέγγισή του και συγχρόνως οι ευαισθησίες του.
Είναι πράγματα που εσείς ως ηθοποιός τα βλέπετε, αλλά εμείς δεν τα παρατηρούμε εύκολα…
Αυτό μπορεί να συμβαίνει σε εμάς γιατί είμαστε του επαγγέλματος. Κρυφά. Η μαγειρική του επαγγέλματος.
Αν ξεκινούσατε εσείς την καριέρα σας σήμερα, θα θέλατε να διαφοροποιήσετε κάτι;
Οχι. Ο,τι με ενδιαφέρει προσπαθώ να το κάνω, να το προσεγγίσω. Βεβαίως, πάντα υπάρχει το παραπάνω και το παραπάνω. Αλλά αυτό δεν τελειώνει ποτέ. Αλλιώς τελειώνεις εσύ. Δηλαδή, σταματάς. Αν δεν έχεις την επιθυμία, την περιέργεια και την ανάγκη για κάτι, δεν το κάνεις. Και δεν σε ευχαριστεί να το κάνεις.
Αν γυρνούσατε τον χρόνο πίσω, θα αλλάζατε κάτι;
Οχι, δεν νομίζω. Εκ του αποτελέσματος δεν νομίζω. Γιατί θα πρέπει τότε να θυσιαστούν και άλλα πράγματα που δεν θα μπορούσα να τα θυσιάσω.
Ποια θεατρική παράσταση υπήρξε καθοριστική στην πορεία σας;
Από κάθε παράσταση έχω σημαντικές αποκαλύψεις. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω απόλυτα. Υπάρχουν κάποιοι ρόλοι και κάποια έργα που πραγματικά ήταν πολύ σημαντικά για εμένα. Οπως ήταν τελευταία «Ο βασιλιάς Λιρ» του Λιβαθινού. Θεωρώ ότι ήταν από τα δυσκολότερα και ίσως σημαντικότερα πράγματα που έχω κάνει. Ηταν και η «Φόνισσα», η «Γηραιά κυρία», οι «Δούλες». Τι να πω, είναι πολλά σημαντικά για εμένα.
Πάντως είστε μια πάρα πολύ αγαπητή ηθοποιός. Είναι τεράστια τα πράγματα που έχετε κάνει, ακόμα και την εποχή του σινεμά. Οι εμφανίσεις σας ήταν πιο επιλεκτικές, πιο προσεγμένες. Δεν ξέρω αν μαντεύω σωστά.
Ετσι είναι, δεν μπορώ να κάνω αλλιώς.
Είχατε την ποιότητα και φαίνεται.
Χαίρομαι που το βλέπετε.
Πάντως δεν λέγατε «ναι» κατευθείαν.
Οχι, όχι καθόλου. Δύσκολα εγώ λέω «ναι». Αυτό είναι σίγουρο.
Από τηλεόραση ποιο θα λέγατε;
Οχι, για τηλεόραση μη μου μιλάτε.
Καθόλου;
Καθόλου. Κοιτάξτε, δεν έχω χρόνο, είμαι πολύ αφοσιωμένη στο θέατρο. Και αυτή τη στιγμή μπορεί να γίνονται και πιο καλά πράγματα, αλλά εγώ δεν έχω τέτοιον χρόνο για την τηλεόραση.
Και αυτό επιλογή είναι.
Ναι, είναι. Αν για κάτι είμαι ευχαριστημένη, είναι ότι δεν έχω κάνει πράγματα που δεν ήθελα.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Αλλά έχετε κάνει τα πάντα. Τηλεόραση, κινηματογράφο, θέατρο.
Εχω κάνει, ναι…
Ακόμα και η φωνή που δώσατε στα «Στρουμφάκια»!
Ναι, αυτό το είχα διασκεδάσει πάρα πολύ.
Τι σας καθόρισε περισσότερο; Οχι μόνο επαγγελματικά.
Ενας άνθρωπος που με έχει καθορίσει και εμπνεύσει ήταν ο Μίνως Βολανάκης. Είμαι ευτυχής που είχα την τύχη να τον γνωρίσω στη ζωή μου, γιατί αυτός, πράγματι, με καθόρισε σε πολλά σημεία, όχι μόνο στο θέατρο, αλλά και στη ζωή. Είναι από τους ανθρώπους που έχω θαυμάσει απεριόριστα.
Υπήρχαν περίοδοι που σκεφτήκατε να απομακρυνθείτε από τη σκηνή;
Το έχω σκεφτεί μοιραία, γιατί μεγαλώνοντας το σκέφτεται κανείς.
Οσο μπορείτε, όμως, θα σας βλέπουμε.
Οσο μπορώ, ναι, ελπίζω. Δεν το ξέρω πόσο θα μπορώ, όμως. Θα δούμε.
Το θέατρο σας έμαθε πράγματα και για την απλή ζωή, για τον έρωτα, την απώλεια, τον χρόνο;
Το θέατρο μου έχει μάθει πάρα πολλά πράγματα, γιατί έχω βιώσει μέσω του θεάτρου διάφορες καταστάσεις. Από εκεί και πέρα, δεν σημαίνει ότι έχει υποκαταστήσει τη ζωή μου. Η ζωή μου είναι ζωή μου. Αν και δεν ξέρω πώς να το ξεχωρίσω το θέατρο από τη ζωή, με την έννοια ότι παίζω κάθε χρόνο. Σκέφτομαι ότι οι ώρες είναι 24 και τις περισσότερες ασχολούμαι με το θέατρο. Αρα ποια είναι η ζωή; Δεν ξέρω.
Ως γυναίκα ηθοποιός έχετε περάσει δυσκολίες σε εποχές ανδροκρατούμενες;
Δεν είχα δυσκολίες τέτοιες, δεν έχω υποστεί δραματικά πράγματα.
Είχατε δυνατό χαρακτήρα, φαντάζομαι.
Δεν έτυχε να μου συμβούν πράγματα τέτοια που ήθελαν να αντισταθώ ιδιαίτερα. Ισως ήμουν τυχερή, δεν ξέρω…
Νιώθετε ότι έχετε δικαιωθεί καλλιτεχνικά στο πέρασμα του χρόνου;
Ναι, αν και μεταξύ μας δεν ήταν αυτό το στοίχημά μου. Το στοίχημά μου είναι άλλο, είναι να προχωρήσω στην τέχνη αυτή που έχω διαλέξει. Δεν με νοιάζει, δηλαδή, τόσο πολύ.
Εχετε κάνει extreme ρόλους. Στη «Σπασμένη φλέβα» του Γιάννη Οικονομίδη με τον Βασίλη Μπισμπίκη είστε σε σκηνές πολύ προχωρημένες… Εχετε κάνει πάταγο. Ηταν ανατροπή.
Αυτό είναι βγαλμένο μέσα από την αγάπη μου. Κατ’ αρχάς, μου άρεσε πολύ το σενάριο, αγαπώ πάρα πολύ τον Γιάννη Οικονομίδη και ήθελα να δουλέψω μαζί του. Ηθελα να στηρίξω αυτή τη δουλειά όσο μπορούσα και αν μπορούσα. Ηταν κάτι πολύ δύσκολο για εμένα, γιατί δεν έχω κάνει τέτοια πράγματα ποτέ. Δεν τα έκανα στα νιάτα μου.
Πάντα υπάρχει πρώτη φορά!
Αυτό είναι!
Φαντάζομαι ότι η τέχνη σάς κράτησε όρθια και σε δύσκολες στιγμές στη ζωή σας.
Δεν χρησιμοποίησα την τέχνη σαν δεκανίκι. Είναι τελείως διαφορετική η προσέγγισή μου στην τέχνη. Δηλαδή με αφορά και με ενδιαφέρει προσωπικά. Δεν κάνω καμία παραχώρηση και δεν τη χρησιμοποιώ ούτε σαν «ψυχίατρο» που ακούω πολλές φορές. Εγώ δεν την αντιμετωπίζω έτσι. Με ενδιαφέρουν γενικά τα μυστικά της. Εχω μεγάλη περιέργεια για το πόσο πολύ μπορεί να προχωρήσει κανείς σε αυτού του είδους την τέχνη… Αλλωστε είναι τόσο γοητευτική. Μου αρέσει αυτό που κάνω πολύ. Δεν τελειώνει. Οπως είναι η φύση του ανθρώπου που είναι τόσο αντιφατική και περίεργη και δύσκολη. Δηλαδή σε έναν άνθρωπο υπάρχουν τα πάντα μέσα του. Και πότε φωτίζεται το ένα, πότε φωτίζεται το άλλο. Εχει πολύ ενδιαφέρον. Και, τέλος πάντων, εγώ θα ήθελα να περάσω από αυτή τη ζωή έχοντας καταλάβει μερικά πράγματα.
Εχετε καταλάβει πολλά. Είστε σοφή πλέον.
Αλλά δεν φτάνουν!
Ως μητέρα πώς έχετε αντεπεξέλθει παράλληλα με την τέχνη σας, η οποία σας απορροφούσε πολλές ώρες; Υπήρξε στιγμή που μετανιώσατε;
Εγώ έγινα πολύ μικρή μητέρα και βέβαια ήμουν και πολύ ανώριμη τότε. Το αντιμετώπισα λιγάκι σαν παιχνίδι. Κάτι κερδίζει κανείς και κάτι χάνει, όταν κάνει παιδί σε πολύ μικρή ηλικία. Βέβαια τώρα με τον γιο μου έχουμε μια σχέση συγκλονιστική.
Ο γιος σας είναι ο επιτυχημένος συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης…
Ημουν λίγο περίεργη μητέρα, δεν ήμουν η κλασική μητέρα.
Ομως μυήθηκε στην κουλτούρα των γονιών του ο γιος σας…
Ασφαλώς, και από τον πατέρα του, Κώστα Σταμάτη, που ήταν ένας άνθρωπος με πολύ μεγάλη μόρφωση, καθώς ήταν αρχιτέκτων. Είχε τις βάσεις να προχωρήσει πιο πέρα…
Τώρα ως γιαγιά;
Τώρα, η νέα μου ανακάλυψη είναι ο εγγονός μου! Είναι επτά χρόνων. Εδώ έχουμε μια ιστορία φοβερή! Τι να σας πω τώρα; Τον λατρεύω, πεθαίνω, είναι κάτι μοναδικό. Αν και μεγάλη, έχω τη δυνατότητα να παρακολουθώ πώς ανακαλύπτει τη ζωή ολόκληρη, βήμαβήμα. Πώς χαίρεται, πώς μαθαίνει, τα ερωτήματα που του δημιουργούνται, όλα αυτά τα πράγματα είναι μαγικά, είναι σπουδαία. Πώς ξεκινά τη ζωή του! Οταν είσαι πολύ νέος, δεν μπορείς να τα καταλάβεις αυτά, γιατί σε ενδιαφέρουν άλλα πράγματα.
Τώρα που καταλαβαίνει και σας βλέπει στο θέατρο και στην τηλεόραση, τι λέει για τη γιαγιά του;
Με τη γιαγιά του παίζει καρπαζιές. Λέει ότι την αγαπά και τον αγαπά. Νομίζει ότι είμαι φίλη του. Ο ρόλος της γιαγιάς είναι να την εκμεταλλεύεται.
Σχέση εκμετάλλευσης εν γνώσει σας…
Εν πλήρει γνώσει μου, αλλά μου αρέσει κιόλας! Πάρα πολύ ωραίο. Είμαι ευγνώμων που μπορώ να απολαμβάνω αυτόν τον ρόλο.
Μια ευχή;
Να είναι καλά οι άνθρωποι που είναι δίπλα μου και αγαπώ και από εκεί και πέρα όλα θα ακολουθήσουν τον δρόμο τους.
