H τραγική κατάληξη του Γιώργου Μαζωνάκη έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με την αντιποίηση του ιατρικού επαγγέλματος αλλά και τη διαφήμιση και εφαρμογή δήθεν ιατρικών πράξεων χωρίς αντίστοιχη επιστημονική τεκμηρίωση. Την ίδια ώρα, στο… μικροσκόπιο εντάσσονται επιστημονικοφανείς όροι όπως «αποτοξίνωση», «καθαρισμός του αίματος», «longevity» κ.ο.κ., που αποτελούν – όπως όλα δείχνουν – ισχυρά εργαλεία marketing.
Τι ισχύει, όμως, στην πραγματικότητα και πώς μπορούν να προστατευτούν οι ασθενείς; «ΤΑ ΝΕΑ», αντλώντας δεδομένα από επίσημους φορείς, επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις σε 15 βασικά ερωτήματα που οφείλει κανείς να διατυπώσει και να ερευνήσει πριν απευθυνθεί σε ένα γιατρό ή επαγγελματία υγείας και υποβληθεί σε μία ιατρική πράξη.
Πώς ξέρουμε ότι ένα ιδιωτικό ιατρείο λειτουργεί νόμιμα;
Αναζητήστε την ειδική ταμπέλα «Νόμιμο Ιατρείο» του Ιατρικού Συλλόγου στο οποίο υπάγεται, που πρέπει να είναι αναρτημένη σε εμφανές σημείο. Είναι η μόνη επίσημη πιστοποίηση ότι ο χώρος διαθέτει βεβαίωση νόμιμης λειτουργίας. Επιπλέον, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών (ΙΣΑ) συμβουλεύει: «Ελέγξτε το βιογραφικό του γιατρού. Μην παρασύρεστε από εντυπωσιακές διαφημίσεις, αμφίβολους τίτλους και ατεκμηρίωτες υποσχέσεις στα social media».
Μπορεί οποιοδήποτε ιδιωτικό ιατρείο να πραγματοποιεί οποιαδήποτε ιατρική πράξη;
Οχι. «Δεν μπορούν όλες οι ιατρικές πράξεις να διενεργούνται από όλες τις ιατρικές ειδικότητες, και πολύ περισσότερο χωρίς την κατάλληλη ειδική εκπαίδευση. Η κατοχή και μόνο της ιδιότητας του ιατρού δεν μπορεί να υποκαθιστά την απαιτούμενη κατάρτιση και εμπειρία για την ασφαλή εκτέλεση μιας συγκεκριμένης πράξης», υπογραμμίζει η Συνομοσπονδία Ιδιωτών Ιατρών Ελλάδας (ΣΙΔΙΕ).
Πότε πρέπει να αναρωτηθούμε αν μια πράξη είναι προτιμότερο να γίνεται σε νοσοκομείο;
Οταν υπάρχει πιθανότητα σοβαρής ή αιφνίδιας επιπλοκής και χρειάζεται άμεση πρόσβαση σε οργανωμένη νοσοκομειακή υποστήριξη.
Πρέπει να γνωρίζουμε ποιος ακριβώς θα πραγματοποιήσει την πράξη;
Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει το ονοματεπώνυμο και την ειδικότητα του γιατρού που αναλαμβάνει την πράξη και, ανάλογα με τη διαδικασία, ποιοι άλλοι επαγγελματίες υγείας συμμετέχουν.
Τι οφείλει να εξηγήσει ο γιατρός;
Το θεσμικό πλαίσιο για τα δικαιώματα των ασθενών στην Ελλάδα προβλέπει, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα στην πληροφόρηση για την παροχή κατάλληλης και τεκµηριωµένης υπηρεσίας υγείας. Αρα, τέσσερα βασικά πεδία που οφείλει να καλύψει ο γιατρός είναι γιατί χρειάζεται η συγκεκριμένη ιατρική πράξη, ποιο είναι το αναμενόμενο όφελος, οι κίνδυνοι και οι εναλλακτικές επιλογές.
Υπάρχει σχέδιο σε περίπτωση επιπλοκής;
Αυτή είναι ίσως η πιο χρήσιμη ερώτηση που μπορεί να κάνει ο ασθενής. Πόσο πιθανός είναι ο κίνδυνος επιπλοκής; Υπάρχει σχέδιο αντιμετώπισης και διακομιδής; Πόσο γρήγορα μπορεί να μεταφερθεί ο ασθενής σε νοσοκομείο;
Είναι υπερβολή η δεύτερη γνώμη;
Οχι. Ιδίως, όταν πρόκειται για μια μη επείγουσα, επεμβατική ή ακριβή πράξη, όταν η θεραπεία προτείνεται σε έναν ασθενή χωρίς σαφή συμπτώματα ή όταν ο γιατρός υπόσχεται εντυπωσιακό αποτέλεσμα.
Τι σημαίνει πραγματικά «αποτοξίνωση», γνωστή και ως detox;
Το Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας (NCCIH) των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (NIH) των ΗΠΑ στην ενημερωτική του έκθεση με τίτλο «Αποτοξινώσεις και καθαρισμοί: Τι πρέπει να γνωρίζετε» αναφέρει ότι υπάρχουν λίγα δεδομένα σε ανθρώπους για τα διάφορα προγράμματα detox (από δίαιτες έως υδροθεραπεία παχέος εντέρου) και ότι οι υπάρχουσες μελέτες έχουν σημαντικούς περιορισμούς, όπως μικρό αριθμό συμμετεχόντων και προβλήματα στον σχεδιασμό τους.
Τι είναι ο «καθαρισμός του αίματος»;
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη ιατρική πράξη με συγκεκριμένες ενδείξεις – όπως για αιματολογικά νοσήματα (π.χ. θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα – TTP, σύνδρομο Goodpasture, δρεπανοκυτταρική νόσος σε οξέα σύνδρομα), νευρολογικά νοσήματα (π.χ. μυασθένεια gravis, σύνδρομο Guillain-Barré), αλλά και συγκεκριμένες νεφρολογικές και μεταμοσχευτικές καταστάσεις.Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι η πλασμαφαίρεση αποτελεί έναν γενικό «καθαρισμό» του οργανισμού ή μια μέθοδο detox για υγιείς ανθρώπους.
Μπορεί η πλασμαφαίρεση να «ανανεώσει» τον οργανισμό;
Δεν έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί μέθοδο αποτοξίνωσης ή θεραπεία αντιγήρανσης. Ενδεικτικά αναφέρεται τυχαιοποιημένη μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι στο «Scientific Reports», κατά την οποία οι ερευνητές μελέτησαν υγιείς ενήλικες που υποβλήθηκαν σε επαναλαμβανόμενες πλασμαφαιρέσεις. Η μελέτη δεν έδειξε «επιγενετική αναζωογόνηση», με τους συντάκτες να καταλήγουν ότι δεν διαπιστώθηκαν οφέλη. Υπάρχει, ωστόσο, και άλλη πρόσφατη (του 2025) μικρή τυχαιοποιημένη (σε μόλις 42 άτομα άνω των 50 ετών) και βρήκε βελτίωση σε ορισμένους δείκτες της βιολογικής ηλικίας. Παρότι πρόκειται για ενδιαφέρον εύρημα, δεν αποτελεί απόδειξη, ενώ τονίζεται ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν έχει λάβει σχετική έγκριση από τους αρμόδιους φορείς εντός και εκτός συνόρων.
Τι σημαίνει «anti-aging»;
Η επιστήμη της γήρανσης μελετά πραγματικούς βιολογικούς μηχανισμούς, όπως η κυτταρική γήρανση, οι επιγενετικές αλλαγές και η φλεγμονή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε παρέμβαση που χαρακτηρίζεται «anti-aging» είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη. Ενδεικτικό είναι άρθρο που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Αύγουστο στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό «Nature Medicine», με τους συντάκτες του να υπογραμμίζουν ότι παρά την πρόοδο στην έρευνα, τα δεδομένα για κλινικό όφελος των anti-aging παρεμβάσεων στους ανθρώπους παραμένουν περιορισμένα.
Και τι είναι το «longevity»;
Το longevity, δηλαδή η έρευνα για τη μακροζωία και κυρίως για την παράταση των ετών ζωής με καλή υγεία, είναι πραγματικό επιστημονικό πεδίο. Το πρόσφατο άρθρο στο «Nature Medicine» επισημαίνει εντούτοις το χάσμα ανάμεσα στους πολλά υποσχόμενους μηχανισμούς έναντι της διαδικασίας γήρανσης και στην απόδειξη πραγματικού κλινικού οφέλους. Δεν είναι τυχαίο ότι μετά το κενό που ανέδειξε ο τραγικός θάνατος του αγαπημένου καλλιτέχνη, η ηγεσία του υπουργείου Υγείας προανήγγειλε νέο θεσμικό πλαίσιο για τις υπηρεσίες μακροβιότητας (longevity), αλλά και ένα νέο app μέσω του οποίου οι πολίτες θα μπορούν να ελέγχουν την άδεια και τις ιατρικές πράξεις που επιτρέπεται να πραγματοποιεί κάθε ιατρείο.
Μπορούμε να υπολογίσουμε τη «βιολογική ηλικία»;
Εχουν εντοπιστεί διάφοροι βιοδείκτες που χρησιμοποιούνται ως δείκτες βιολογικής ηλικίας – όπως για παράδειγμα τα «επιγενετικά ρολόγια» που μετρούν τη βιολογική ηλικία ενός ατόμου και η οποία μπορεί να διαφέρει από τη χρονολογική. Η έρευνα εντούτοις βρίσκει σε εξέλιξη.
Τι σημαίνει «κυτταρική ανανέωση»;
Δεν είναι μία συγκεκριμένη, καθιερωμένη θεραπεία. Ο όρος μπορεί να χρησιμοποιείται για διαφορετικές ερευνητικές προσεγγίσεις που επιχειρούν να επηρεάσουν μηχανισμούς της κυτταρικής γήρανσης. Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι η διάκριση ανάμεσα στην έρευνα και την εμπορική εφαρμογή είναι κρίσιμη. Το ότι μια μέθοδος βρίσκεται σε κλινική δοκιμή σημαίνει ότι ελέγχεται. Δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αποδειχθεί αποτελεσματική ή ότι μπορεί να προσφέρεται ως θεραπεία αντιγήρανσης στο ευρύ κοινό.
Και τι ισχύει με τα βλαστοκύτταρα;
Τα βλαστοκύτταρα και η αναγεννητική ιατρική αποτελούν πραγματικό και πολλά υποσχόμενο πεδίο έρευνας. Ομως, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) προειδοποιεί για μη εγκεκριμένα προϊόντα κυττάρων και ιστών και για ισχυρισμούς που αφορούν ένα πολύ μεγάλο εύρος παθήσεων. Συνεπώς, το ζητούμενο είναι εάν για την εφαρμογή που προτείνονται υπάρχει επιστημονική και ρυθμιστική έγκριση.
