Αναλυτικός οδηγός με τα βήματα που πρέπει να κάνουν ασφαλισμένοι στο πρώην ΤΣΜΕΔΕ για να συνταξιοδοτηθούν νωρίτερα.
Περίπου 30.000 μηχανικοί, αρχιτέκτονες, τοπογράφοι και λοιποί ασφαλισμένοι του πρώην ΤΣΜΕΔΕ έχουν τη δυνατότητα να ανοίξουν άμεσα την πόρτα της συνταξιοδότησης, αξιοποιώντας ευνοϊκές διατάξεις που παραμένουν σε ισχύ για την αναγνώριση πλασματικών ετών και τη συμπλήρωση των απαιτούμενων προϋποθέσεων. Για πολλούς από αυτούς, μάλιστα, η έξοδος προς τη σύνταξη αποδεικνύεται πλέον πιο συμφέρουσα από την παραμονή στην ενεργό ασφάλιση, καθώς μπορούν να λαμβάνουν ολόκληρη τη σύνταξή τους και ταυτόχρονα να συνεχίζουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η έξοδος στη σύνταξη δεν συνεπάγεται πλέον και αποχώρηση από την εργασία. Μετά τις αλλαγές που έχουν εφαρμοστεί τα τελευταία χρόνια, οι ελεύθεροι επαγγελματίες μηχανικοί μπορούν να συνεχίσουν να εργάζονται και μετά τη συνταξιοδότησή τους, λαμβάνοντας το 100% της σύνταξής τους, καταβάλλοντας μόνο τον προβλεπόμενο πόρο υπέρ ΕΦΚΑ. Το γεγονός αυτό αλλάζει πλήρως τα δεδομένα για χιλιάδες επαγγελματίες που εξακολουθούν να έχουν ενεργή δραστηριότητα, μελέτες ή τεχνικά έργα σε εξέλιξη.
Σύμφωνα με τον δικηγόρο Διονύση Ρίζο, η παραμονή στην ασφάλιση μετά τη συμπλήρωση 40 ετών δεν προσφέρει πλέον ουσιαστικά πρόσθετα συνταξιοδοτικά οφέλη για πολλούς ασφαλισμένους. Ετσι, σε αρκετές περιπτώσεις συμφέρει περισσότερο η άμεση υποβολή αίτησης συνταξιοδότησης, ακόμη και αν ο επαγγελματίας σκοπεύει να συνεχίσει να εργάζεται.
Στα 67 με 15 έτη
Η πρώτη και πιο γνωστή διαδρομή αφορά την πλήρη σύνταξη στο 67ο έτος της ηλικίας με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης.
Για τις γυναίκες ασφαλισμένες στο πρώην ΤΣΜΕΔΕ απαιτείται η συμπλήρωση 15 ετών πραγματικής ασφάλισης, χωρίς δυνατότητα εξαγοράς πλασματικών ετών. Στους άνδρες ισχύει η ίδια προϋπόθεση, με τη διαφορά ότι για τη συμπλήρωση της 15ετίας μπορεί να αναγνωριστεί ο χρόνος στρατιωτικής θητείας. Ετσι, όσοι έχουν συμπληρώσει το 67ο έτος και διαθέτουν τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης μπορούν να υποβάλουν άμεσα αίτηση συνταξιοδότησης.
Η μεγάλη κατηγορία
Η δεύτερη και σημαντικότερη κατηγορία αφορά όσους συμπληρώνουν το 62ο έτος της ηλικίας τους και διαθέτουν 40 έτη ασφάλισης ή μπορούν να τα συμπληρώσουν με αναγνώριση πλασματικών χρόνων.
Για χιλιάδες μηχανικούς αυτή είναι η πλέον συμφέρουσα επιλογή, καθώς οδηγεί σε πλήρη σύνταξη χωρίς να απαιτείται η αναμονή έως τα 67. Η συμπλήρωση της 40ετίας μπορεί να γίνει είτε με πραγματικό ασφαλιστικό χρόνο είτε μέσω αναγνωρίσεων των χρόνων στρατού, σπουδών, τέκνων και άλλων πλασματικών περιόδων.
Μειωμένη σύνταξη
Μία λιγότερο γνωστή δυνατότητα αφορά αυτούς που ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά μετά την 1η Ιανουαρίου 1993.
Οι ασφαλισμένοι αυτής της κατηγορίας μπορούν να λάβουν μειωμένη σύνταξη στα 62 έτη με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης, χωρίς να απαιτείται η συμπλήρωση 40 ετών. Ωστόσο, θα πρέπει να διαθέτουν τουλάχιστον 750 ημέρες ασφάλισης κατά την τελευταία πενταετία πριν από την υποβολή της αίτησης.
Η μείωση αφορά αποκλειστικά την εθνική σύνταξη και όχι την ανταποδοτική. Το «πέναλτι» φτάνει τα 134,05 ευρώ μηνιαίως, ενώ το ανταποδοτικό τμήμα καταβάλλεται ολόκληρο. Για πολλούς ασφαλισμένους με περισσότερα από 20 ή 25 χρόνια ασφάλισης, η συγκεκριμένη επιλογή εξετάζεται πλέον σοβαρά, ιδίως όταν συνδυάζεται με συνέχιση της επαγγελματικής δραστηριότητας.
Τα πλασματικά χρόνια
Κομβικό ρόλο στη θεμελίωση δικαιώματος παίζουν οι αναγνωρίσεις πλασματικών χρόνων. Οι ασφαλισμένοι μπορούν να εξαγοράσουν: στρατιωτική θητεία, χρόνο σπουδών, χρόνο τέκνων, κενά ασφάλισης, καθώς και να αξιοποιήσουν δωρεάν ορισμένες περιόδους επιδοτούμενης ανεργίας. Το κόστος αναγνώρισης για τους αυτοαπασχολούμενους υπολογίζεται με βάση την ασφαλιστική κατηγορία στην οποία ανήκουν. Για έναν ασφαλισμένο της πρώτης κατηγορίας το κόστος διαμορφώνεται περίπου στα 155 ευρώ τον μήνα αναγνώρισης.
Στους μισθωτούς το κόστος ισούται με το 20% των μεικτών αποδοχών. Για παράδειγμα, εργαζόμενος με μεικτό μισθό 1.000 ευρώ θα καταβάλλει περίπου 200 ευρώ για κάθε μήνα εξαγοράς. Η εξόφληση μπορεί να γίνει είτε εφάπαξ, είτε σε δόσεις, είτε μέσω παρακράτησης από τη μελλοντική σύνταξη. Στην περίπτωση εφάπαξ καταβολής προβλέπεται έκπτωση.
Γιατί συμφέρει
Σύμφωνα με τον Δ. Ρίζο, για πολλούς μηχανικούς η παραμονή στην αγορά εργασίας μετά τη συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης δεν οδηγεί σε ανάλογη αύξηση της μελλοντικής σύνταξης. Οι συντελεστές αναπλήρωσης βελτιώνονται σημαντικά μέχρι τη 40ετία, αλλά μετά το όριο αυτό η πρόσθετη ανταμοιβή είναι περιορισμένη σε σχέση με το κόστος συνέχισης της ασφάλισης.
Η κύρια σύνταξη των μηχανικών αποτελείται από δύο διακριτά μέρη:
- Το πρώτο είναι η εθνική σύνταξη, η οποία ανέρχεται σήμερα στα 446 ευρώ περίπου και καταβάλλεται πλήρης στις περιπτώσεις πλήρους συνταξιοδότησης. Για όσους έχουν λιγότερα από 40 χρόνια μόνιμης παραμονής στην Ελλάδα προβλέπεται αναλογική μείωση.
- Το δεύτερο και μεγαλύτερο τμήμα είναι η ανταποδοτική σύνταξη. Αυτή υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο των συντάξιμων αποδοχών από το 2002 έως την ημερομηνία εξόδου.
Για τους ασφαλισμένους του ΤΣΜΕΔΕ λαμβάνονται υπ’ όψιν οι ασφαλιστικές κατηγορίες που ίσχυαν έως το τέλος του 2016, το εισοδηματικό σύστημα εισφορών της περιόδου 2017-2019 και οι ασφαλιστικές κατηγορίες που εφαρμόζονται από το 2020 και μετά. Στον υπολογισμό προσμετρώνται και τα αναγνωρισμένα πλασματικά έτη, γεγονός που αυξάνει τόσο τον συνολικό χρόνο ασφάλισης όσο και το τελικό ποσό της σύνταξης.
Παραδείγματα
Τα παραδείγματα υπολογισμού δείχνουν ότι οι αποδοχές και η ασφαλιστική διαδρομή επηρεάζουν καθοριστικά το τελικό ποσό της σύνταξης.
- Ασφαλισμένη στο ΤΣΜΕΔΕ από το 1988, ηλικίας 62 ετών, διαθέτει 38 χρόνια ασφάλισης. Με αναγνώριση δύο πλασματικών ετών συμπληρώνει τη 40ετία και μπορεί να υποβάλει αίτηση συνταξιοδότησης, συνεχίζοντας παράλληλα την επαγγελματική της δραστηριότητα.
- Ασφαλισμένος από το 1989, ηλικίας 62 ετών, μπορεί με εξαγορά τριών πλασματικών ετών να κατοχυρώσει πλήρη σύνταξη χωρίς να αναμένει τη συμπλήρωση περισσότερων ετών ασφάλισης.
- Μηχανικός που ασφαλίστηκε το 1995 και διαθέτει 31 χρόνια ασφάλισης μπορεί να επιλέξει μειωμένη σύνταξη στα 62. Η μείωση αφορά μόνο την εθνική σύνταξη, ενώ η ανταποδοτική καταβάλλεται πλήρης.
Σε επίπεδο αποδοχών, ένας αυτοαπασχολούμενος μηχανικός με 40 χρόνια ασφάλισης μπορεί να λάβει μεικτή σύνταξη περίπου 1.400 ευρώ. Αντίστοιχα, μισθωτός μηχανικός με μέσες συντάξιμες αποδοχές 2.500 ευρώ και 40 χρόνια ασφάλισης μπορεί να δει τη μεικτή σύνταξή του να ξεπερνά τα 2.300 ευρώ.
