Πέντε χώρες της ΕΕ δηλώνουν ότι αναμένουν να είναι έτοιμες να στείλουν τους παράνομους μετανάστες σε κέντρα απέλασης που θα κατασκευαστούν εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως το 2027.
Η ανακοίνωση έγινε μετά από συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου στην Κοπεγχάγη, στην οποία συμμετείχαν οι υπουργοί Εσωτερικών της Δανίας, της Αυστρίας, της Γερμανίας, της Ολλανδίας και της Ελλάδας.
Σύμφωνα με το Euronews, υπουργοί συμφώνησαν σε ένα κοινό μοντέλο για «κόμβους επιστροφής» — εγκαταστάσεις που προορίζονται να φιλοξενήσουν αιτούντες άσυλο των οποίων οι αιτήσεις έχουν απορριφθεί από τις πέντε χώρες και οι οποίοι δεν μπορούν να επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους.
Η ομάδα των πέντε κρατών διαπραγματεύεται επί του παρόντος τη δημιουργία των κέντρων αυτών στο έδαφος μιας ή περισσότερων χωρών-εταίρων, οι οποίες δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί.
Η Ουγκάντα και η Ρουάντα θεωρούνται οι πιο πιθανές επιλογές, σύμφωνα με διάφορα δημοσιεύματα του Τύπου.
Τα κέντρα κράτησης εκτός της ΕΕ ως «νέα ευκαιρία»
«Η σημερινή κατευθυντήρια αρχή αποτελεί τη βάση για την πορεία προς τα εμπρός […] ώστε να είμαστε έτοιμοι να μεταφέρουμε τους πρώτους παράνομους μετανάστες σε μια χώρα-εταίρο εκτός της ΕΕ το 2027», δήλωσε ο Δανός υπουργός Μετανάστευσης Μόρτεν Μπόντσκοφ.
Ισχυρίστηκε ότι τα κέντρα αυτά δεν είναι «φυλακή» ούτε «στρατόπεδο κράτησης», αλλά εγκαταστάσεις όπου «οι χώρες-εταίροι δίνουν στους παράνομους μετανάστες μια νέα ευκαιρία».
Οι πέντε χώρες αναμένεται να χρηματοδοτήσουν πλήρως τα κέντρα και ενδέχεται επίσης να παρέχουν πρόσθετη χρηματοδότηση, εμπορικές συνεργασίες ή άλλα κίνητρα στις χώρες-εταίρους.
«Θα θεσπιστεί ένα σύστημα κέντρων επιστροφής μέσω ισότιμων και αμοιβαία επωφελών συνεργασιών με χώρες εκτός της ΕΕ», αναφέρεται στο έγγραφο των κατευθυντήριων αρχών.
Το νέο μοντέλο αναμένεται επίσης να οδηγήσει σε αισθητή μείωση του αριθμού των ατόμων που μεταναστεύουν παράνομα στην ΕΕ.
«Ο κοινός μας στόχος είναι να μειώσουμε την παράνομη μετανάστευση στο μηδέν», δήλωσε ο Αυστριακός υπουργός Γκέρχαρντ Κάρνερ.
Νέα στροφή για την μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ
Εν τω μεταξύ, οι συναντήσεις με πιθανούς εταίρους συνεχίζονται και οι συζητήσεις «γίνονται πιο εμπεριστατωμένες και καρποφόρες», ανέφερε ο Έλληνας υπουργός Θάνος Πλεύρης, ο οποίος ελπίζει να ανακοινώσει μια συμφωνία στο εγγύς μέλλον.
Οι πέντε υπουργοί αναμένεται να συναντηθούν εκ νέου στο Μόναχο στα τέλη Σεπτεμβρίου.
Οι συμφωνίες με τις χώρες εκτός ΕΕ θα καθορίσουν τις διαδικασίες που θα ισχύουν για τους μετανάστες στους κόμβους επιστροφής, τους όρους διαμονής τους και τις ευθύνες των εμπλεκόμενων κρατών μελών της ΕΕ.
Οι υπουργοί δήλωσαν ότι το σχέδιο θα υλοποιηθεί σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, όπως η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης, και σε πλήρη συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ και τις διεθνείς υποχρεώσεις.
Συμφωνία για τη δημιουργία Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs) σε τρίτες χώρες με ενεργό συμμετοχή της Ελλάδας.
Δελτίο Τύπου: https://t.co/bCZkjDa5K4 pic.twitter.com/nKgVblLZJc
— Υπουργείο Μετανάστευσης & Ασύλου (@migrationgovgr) September 4, 2026
Τον Ιούνιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τον «αυστηρότερο από ποτέ» νόμο για τη μετανάστευση, ο οποίος παρέχει στα κράτη μέλη το δικαίωμα να δημιουργούν κέντρα επιστροφής μέσω της σύναψης συμφωνιών με χώρες εκτός ΕΕ. Η έγκριση του «κανονισμού επιστροφής» αναμένεται να πραγματοποιηθεί το φθινόπωρο, με την τελική έγκριση από τις χώρες της ΕΕ, όπως δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ στο Euronews.
Η πλειοψηφία των χωρών της ΕΕ φαίνεται να ενδιαφέρεται για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής, ενώ η Ιταλία έχει ήδη υλοποιήσει παρόμοιο σχέδιο με την Αλβανία.
Δεκαεννέα κυβερνήσεις της ΕΕ είναι πεπεισμένες ότι πρόκειται για μια «καινοτόμο λύση» που πρέπει να επιδιωχθεί για τη διαχείριση της μετανάστευσης, όπως κατέστη σαφές σε κοινή επιστολή που εστάλη στους ηγέτες της ΕΕ τον περασμένο Ιούνιο, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα κέντρα αυτά θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικότητα σύντομα.
Germany, Austria, Greece, Denmark and the Netherlands have taken steps towards a deal with an unnamed non-EU country to host migrant “return hubs”.
The five nations aim to sign deals this year but have not said where the centres would be.
🔗 https://t.co/zV9CdDSJFy pic.twitter.com/rZgr5VrDKa
— Al Jazeera English (@AJEnglish) September 4, 2026
Αποτυχημένα «πειράματα»
Μέχρι στιγμής, οι προσπάθειες μεταφοράς μεταναστών σε χώρες εκτός ΕΕ δεν έχουν στεφθεί με ιδιαίτερη επιτυχία.
Το Ηνωμένο Βασίλειο εγκατέλειψε ένα σχέδιο απέλασης αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα, όπου θα εξετάζονταν οι αιτήσεις τους. Η Δανία εγκατέλειψε ένα παρόμοιο σχέδιο το 2023, αλλάζοντας τη στρατηγική της από εθνική σε ευρωπαϊκή προσέγγιση.
Η Ιταλία είχε αρχικά προγραμματίσει να φιλοξενεί περίπου 3.000 μετανάστες τον μήνα στα κέντρα της στην Αλβανία· σύμφωνα με αναφορές, ο πραγματικός αριθμός ανήλθε συνολικά σε μόλις 500 από τότε που οι εγκαταστάσεις μετατράπηκαν σε κέντρα απέλασης τον Μάρτιο του 2025.
Το συνολικό κόστος ανέρχεται σε πάνω από 670 εκατομμύρια ευρώ και, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη ιταλικού πανεπιστημίου, η κράτηση μεταναστών σε αυτά τα κέντρα έχει αποδειχθεί πολύ πιο δαπανηρή για την Ιταλία από ό,τι η φιλοξενία τους στο έδαφός της.
Εξωτερική ανάθεση και ανθρώπινα δικαιώματα
Τα κέντρα επαναπροώθησης έχουν προκαλέσει ανησυχίες στην Ευρώπη όσον αφορά τη συμβατότητά τους με το δίκαιο της ΕΕ και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ιδέα έχει δεχτεί σφοδρή κριτική από την ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις.
«Η αποστολή ανθρώπων σε κέντρα απέλασης εκτός της ΕΕ σημαίνει τον ξεριζωμό παιδιών, ενηλίκων και οικογενειών από τις ζωές που έχουν χτίσει στην Ευρώπη και την υποβολή τους σε παρατεταμένη κράτηση σε μέρη που δεν γνωρίζουν καν», δήλωσε η Μισέλ Λεβουά, διευθύντρια της Picum, μιας ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες που προωθεί τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών χωρίς έγγραφα.
Πριν από τη συνάντηση της 4ης Σεπτεμβρίου, η Ιβ Γκέντι, διευθύντρια του Γραφείου Ευρωπαϊκών Θεσμών της Διεθνούς Αμνηστίας, δήλωσε:
«Από τη φύση τους, και όπου κι αν βρίσκονται, οι κόμβοι επιστροφής ενέχουν τον κίνδυνο σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της αυθαίρετης κράτησης, των βασανιστηρίων και της κακομεταχείρισης, καθώς και της αναγκαστικής περαιτέρω επιστροφής στις χώρες προέλευσης. Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος αυτές οι τοποθεσίες να μετατραπούν, στην πράξη, σε σκληρές ‘μαύρες τρύπες’ για την εξωτερική ανάθεση ή τη μεταφορά της κράτησης και της απέλασης. Κάθε υπεύθυνη κυβέρνηση θα πρέπει να απορρίψει κατηγορηματικά αυτά τα σχέδια».
Today, ministers from Austria, Denmark, Germany, Greece and the Netherlands are meeting to discuss progress on plans to deport people to so-called ‘return hubs’ in countries outside Europe.
In practice, these places risk becoming ‘cruel black holes’ for human rights 🧵 pic.twitter.com/SZgJoah3hK
— Amnesty EU (@AmnestyEU) September 4, 2026
«Μας ανησυχεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, οι συζητήσεις επικεντρώνονται σε δύο χώρες με αποτρόπαιο ιστορικό σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων: την Ουγκάντα και τη Ρουάντα – παρά τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις και την πολιτική αστάθεια στην περιοχή».
«Αυτές οι διαπραγματεύσεις, καθώς και η ευρύτερη λεγόμενη προσέγγιση της ΕΕ για τη ‘διπλωματία της μετανάστευσης’, βασίζονται σε βαθιές ανισορροπίες ισχύος που αντανακλούν μια απροκάλυπτη προσπάθεια της ΕΕ να αποποιηθεί τις ευθύνες της στον τομέα της μετανάστευσης και να τις μεταφέρει σε χώρες του Παγκόσμιου Νότου, οι οποίες ήδη κάνουν πολύ περισσότερα από την Ευρώπη για την υποδοχή προσφύγων και μάλιστα με λιγότερους πόρους».
«Μετά τα επαίσχυντα συνθήματα ‘στείλτε τους πίσω’ που ακούστηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Ιούνιο, κυβερνήσεις από όλο το πολιτικό φάσμα χορεύουν πλέον στον ίδιο ξενοφοβικό και ρατσιστικό ρυθμό – πρόθυμες να ακολουθήσουν μια ατζέντα για την αύξηση των απελάσεων, φαινομενικά με κάθε κόστος. Η Διεθνής Αμνηστία θα συνεχίσει να αποκαλύπτει τις βλάβες και τις παρανομίες αυτών των πολιτικών – και να αντισταθεί σε αυτές»
Τελικά η ΕΕ θα πρέπει να σκεφτεί πολύ καλά αν αυτή είναι μία μεταναστευτική πολιτική που θέλει να ακολουθήσει.
Μία πολιτική η οποία στέκεται απέναντι στο πνεύμα της Ένωσης και δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που υποτίθεται πρεσβεύει.
Αν τελικά εδραιωθεί αυτού του είδους η εξωτερική ανάθεση, οι Βρυξέλλες και τα κράτη-μέλη θα αποδείξουν ότι η πραγματική τους πρόθεση δεν είναι να προστατεύσουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των ατόμων που αναζητούν καταφύγιο, αλλά να βρουν ένα «παραθυράκι» ώστε να παρακάμψουν τους νόμους που οι ίδιοι έθεσαν.
