Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στο Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ δήλωναν σε κάθε ευκαιρία –πλάι στους άλλους στόχους τους- ότι θέλουν να αλλάξουν το θεοκρατικό καθεστώς και να δώσουν την ευκαιρία στους Ιρανούς να επιλέξουν την ηγεσία τους. Ωστόσο, έπειτα από επτά σχεδόν μήνες πολέμου, τα πράγματα δεν φαίνεται να οδηγούν προς τα εκεί.
Αντίθετα, οι Φρουροί της Επανάστασης δείχνουν να έχουν κυριαρχήσει στο παιχνίδι εξουσίας στην Τεχεράνη. Και αυτό, σύμφωνα με τον Economist, δεν είναι καλό νέο ούτε για τους Ιρανούς. Πολύ περισσότερο δε για το ενδεχόμενο να επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία.
Πού είναι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ;
Το ερώτημα δεν απολύτως ρητορικό. Η απουσία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, από τον δημόσιο βίο είναι γνωστή και επανέρχεται διαρκώς στη δημόσια συζήτηση. Κανείς δεν γνωρίζει πού βρίσκεται, πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση της υγείας του και αν πράγματι είναι αυτός που λαμβάνει τις κυβερνητικές αποφάσεις. Κι ας διατείνονται οι αξιωματούχοι του καθεστώτος ότι ενημερώνεται για όλα και δίνει εντολές.
Ωστόσο, κάτι έχει αλλάξει και σε συμβολικό επίπεδο. Ο Economist επισημαίνει ότι τις τελευταίες ημέρες, νέες διαφημιστικές πινακίδες έχουν εμφανιστεί στην Τεχεράνη. Απεικονίζουν τους επτά άνδρες που ανέλαβαν την εξουσία στο Ιράν από τότε που ο Αλί Χαμενεΐ, ο πρώην ανώτατος ηγέτης, σκοτώθηκε σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στις 28 Φεβρουαρίου.
Σε αυτές όμως δεν εικονίζεται πουθενά ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Επίσης, απουσιάζουν τα παραδοσιακά θρησκευτικά σύμβολα, όπως οι μαύρες και κόκκινες σημαίες των Ιμάμηδων Αλί και Χουσεΐν. Μόνο ένας από τους επτά άνδρες φοράει τουρμπάνι.
Η απειλή του πολέμου ως εργαλείο πίεσης
Αυτό, για τον Economist είναι σημάδι ότι μια νέα γενιά ηγετών από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης εδραιώνει την εξουσία της στο Ιράν. Και καθώς επικεντρώνονται στην ασφάλεια και την καταστολή, μετατρέπουν τα θεοκρατικά θεμέλια του Ιράν σε στρατιωτική δικτατορία.
Ιράν, Τεχεράνη / Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Και αυτό είναι ένα μήνυμα για τους αντιπάλους του Ιράν. Οι Φρουροί της Επανάστασης μπορεί να μην έχουν εγκαταλείψει εντελώς μια ρεαλιστική προσέγγιση στη σύγκρουση με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, όπως όλα τα στρατιωτικά καθεστώτα συχνά αντλούν νομιμοποίηση από τη συνεχή απειλή πολέμου.
Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους θα πρέπει να περιμένουν ότι η νέα, στρατιωτική ηγεσία δεν θα συμβιβαστεί ούτε θα υποχωρήσει ευκολότερα από την προηγούμενη.
Οι επτά ηγέτες του Ιράν
Η αφίσα τα λέει όλα. Μπροστά βρίσκεται, και μάλιστα ντυμένος με κοστούμι, ο Μοχσέν Ρεζαΐ. Είναι ο νέος σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, πρώην υποψήφιος για την προεδρία και ο μακροβιότερος αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης. Ηγήθηκε του στρατιωτικού αυτού σώματος κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ του 1980-88 και της ανασυγκρότησης που ακολούθησε.
Πέντε άνδρες φορούν στρατιωτικές στολές, συμπεριλαμβανομένου του αρχηγού του ναυτικού που επιβλέπει τις επιθέσεις του Ιράν σε πλοία του Κόλπου. Δίπλα του είναι ο Αχμάντ Βαχιντί, ο αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης. Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις προσπάθειες καταστολής του γυναικείου κινήματος για την αποβολή της μαντίλας πριν από τέσσερα χρόνια. Ίδρυσε τη Δύναμη Κουντς, τον διεθνή βραχίονα των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος ελέγχει το δίκτυο των περιφερειακών αντιπροσώπων του. Ο μόνος άνδρας με τουρμπάνι είναι Χουσεΐν Ταέμπ. Πρώην διευθυντής της υπηρεσίας πληροφοριών των Φρουρών της Επανάστασης. Τώρα ηγείται της Μπασίτζ, της παραστρατιωτικής εθελοντικής δύναμης που έχει αναλάβει την απομάκρυνση των διαδηλωτών από τους δρόμους.
Πολλοί παρατηρητές εκτιμούν ότι την εξουσία στο Ιράν έχουν καταλάβει οι σκληροπυρηνικοί, που θέλουν την εκδίωξη των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή. Και πως παραγκωνίζουν τους πραγματιστές, όπως ο πρόεδρος του κοινοβουλίου και επικεφαλής των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Ο ρόλος του στη διαπραγμάτευση του Μνημονίου Κατανόησης με τις ΗΠΑ ήταν καθοριστικός.
Και το κείμενο, παρά το γεγονός ότι η εκεχειρία κατέρρευσε, ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκό για το Ιράν. Προέβλεπε τέλος σχεδόν πέντε δεκαετιών σύγκρουσης με τις ΗΠΑ, προστασία των περιφερειακών πληρεξουσίων του Ιράν, άρση των κυρώσεων, επαναπατρισμό των παγωμένων εσόδων από το πετρέλαιο και 300 δισεκατομμύρια δολάρια για την έναρξη της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης. Μόνο αντάλλαγμα που ζητούσε από το Ιράν ήταν να μην επιδιώξει να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα, και τον τερματισμό του αποκλεισμού του Στενού του Ορμούζ.
«Σπαταλούν τη νίκη»
Ακόμη και αν οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι με το Μνημόνιο Κατανόησης νίκησαν την Τεχεράνη, αυτό δεν ισχύει. Είναι γενική παραδοχή ότι το Ιράν έπαιρνε πολλά περισσότερα. Αλλά η συμφωνία κατέρρευσε και η διορία για την εφαρμογή του έληξε χωρίς να υπάρξει πρόοδος προς την ειρήνη.
Ιράν, Τεχεράνη / Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Ορισμένοι παρατηρητές ανησυχούν ότι η αίσθηση των σκληροπυρηνικών ότι έχουν αποκρούσει τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχει αναζωπυρώσει την πεποίθησή τους για τη βιωσιμότητα της βίας. Μη κατονομαζόμενος Ιρανός ακαδημαϊκός δήλωσε στον Economist: «Σπαταλούν τη νίκη [από το Μνημόνιο Κατανόησης]».
Καταστολή και εκτελέσεις
Τα πράγματα στο εσωτερικό του Ιράν είναι επίσης σκληρά για τους πολίτες. Η αστυνομία ηθικής επέστρεψε στην Τεχεράνη, όπου κάνει επιδρομές και κλείνει καφετέριες που θεωρούνται πολύ χαλαρές στην επιβολή της μαντίλας. Άνθρωποι που διαδήλωσαν κατά του καθεστώτος εκτελούνται. Και ένας φωτογράφος, που απαθανάτισε την κοινωνική δυσφορία του Ιράν, δολοφονήθηκε, μαζί μαζί με τη μητέρα και την αδερφή του, στα βορειοδυτικά.
Για άλλους αναλυτές, πίσω από τις κινήσεις αυτές της στρατιωτικής ηγεσίας υπάρχει μια πιο υπολογισμένη ρεαλπολιτική. Οι στρατηγοί ενέκριναν το Μνημόνιο Κατανόησης, διότι πίστευαν ότι δεν είχε καμία πιθανότητα να εφαρμοστεί. Και παρά το Μνημόνιο Κατανόησης, οι ΗΠΑ επέβαλνα ναυτικό αποκλεισμό στο Ιράν και διαπραγματεύονται τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ με τον Λίβανο, σε συνεννόηση με το Ισραήλ. Το Ιράν δεν μπόρεσε καν να εξασφαλίσει τη μεταφορά των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων, που ήταν μέρος της συμφωνίας.
Νέο στιλ ηγεσίας
Οι ίδιοι παρατηρητές λένε ότι το νέο καθεστώς θα μπορούσε να είναι πρόθυμο για μια συμφωνία που θα παρέχει χρηματοδότηση.
Μετά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, ο Μοχσέν Ρεζαΐ πρωτοστάτησε στην ανοικοδόμηση του Ιράν. Και ως υποψήφιος για την προεδρία, ζήτησε ξένες επενδύσεις και μια συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Ιρανός ακαδημαϊκός, που έχει δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης, λέει ότι αναγνωρίζουν πως «η απομόνωση θα μας σκοτώσει». Επίσης, δεν ενδιαφέρονται πολύ για την υποβάθμιση των ισλαμικών κανόνων. Η καταστολή μπορεί απλώς να λειτουργεί ως δόλωμα για την ιδεολογική βάση τους.
Όλοι οι παρατηρητές συμφωνούν ότι υπάρχει ένα νέο στιλ ηγεσίας. Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες εξισορρόπησε τα ανταγωνιστικά συμφέροντα στο Ιράν, εναλλάσσοντας μεταρρυθμιστές και σκληροπυρηνικούς. Η νέα στρατιωτική ηγεσία είναι υπέρ της δράσης.
Όλα αυτά ίσως κάνουν μια μέρα, τόσο τους Ιρανούς όσο για τον κόσμο, να μετανιώσουν για την ημέρα που ο Αλί Χαμενεΐ εξαλείφθηκε.
