Περισσότεροι από 50.000 ελεύθεροι επαγγελματίες βρίσκονται σήμερα ένα βήμα πριν από τη συνταξιοδότηση, χωρίς οι περισσότεροι να γνωρίζουν ότι μπορούν να αποχωρήσουν αρκετά νωρίτερα από τα γενικά όρια ηλικίας που ισχύουν για το σύνολο των ασφαλισμένων.
Εμποροι, βιοτέχνες, επαγγελματίες και αυτοκινητιστές που ασφαλίστηκαν στον πρώην ΟΑΕΕ διαθέτουν μια σειρά από ασφαλιστικά «εργαλεία», τα οποία επιτρέπουν την ταχύτερη έξοδο από την αγορά εργασίας, αξιοποιώντας πλασματικούς χρόνους ασφάλισης, διαδοχική ασφάλιση ή ειδικές διατάξεις που εξακολουθούν να παράγουν αποτελέσματα ακόμη και μετά τις μεγάλες αλλαγές του ασφαλιστικού συστήματος.
Σύμφωνα με τον δικηγόρο Διονύση Ρίζο, το ενδιαφέρον για συνταξιοδότηση έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, καθώς η νέα νομοθεσία επιτρέπει πλέον στους συνταξιούχους να συνεχίζουν κανονικά την επαγγελματική τους δραστηριότητα, λαμβάνοντας το 100% της σύνταξής τους. Η αλλαγή αυτή έχει μεταβάλει πλήρως τα δεδομένα για τους αυτοαπασχολούμενους, οι οποίοι στο παρελθόν παρέμεναν ενεργοί επί σειρά ετών προκειμένου να μη χάσουν μέρος της σύνταξής τους.
Ενας επαγγελματίας που έχει συμπληρώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης μπορεί να καταθέσει αίτηση, να αρχίσει να εισπράττει τη σύνταξή του και παράλληλα να συνεχίσει τη δραστηριότητά του, καταβάλλοντας μόνο μια προσαύξηση στις ασφαλιστικές εισφορές. Για χιλιάδες ασφαλισμένους με 35 έως 40 χρόνια ασφάλισης, η επιλογή αυτή αποδεικνύεται οικονομικά πιο συμφέρουσα από την παραμονή στην ενεργό ασφάλιση χωρίς συνταξιοδοτικό όφελος.
Εξοδος στα 62 με 40 χρόνια
Η σημαντικότερη δίοδος συνταξιοδότησης αφορά όσους συμπληρώνουν το 62ο έτος της ηλικίας τους και διαθέτουν 40 χρόνια ασφάλισης. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται χιλιάδες ασφαλισμένοι των πρώην ΤΕΒΕ, ΤΑΕ και ΤΣΑ, οι οποίοι μπορούν να λάβουν πλήρη σύνταξη χωρίς να περιμένουν μέχρι τα 67.
Μάλιστα, η νομοθεσία δίνει τη δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών ετών, προκειμένου να συμπληρωθεί η απαιτούμενη 40ετία. Ετσι, κάποιος που διαθέτει 37 ή 38 χρόνια πραγματικής ασφάλισης μπορεί να εξαγοράσει χρόνο στρατιωτικής θητείας, σπουδών, τέκνων ή άλλους αναγνωριζόμενους χρόνους και να θεμελιώσει άμεσα συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Σύμφωνα με τον Δ. Ρίζο, η αναγνώριση πλασματικών ετών αποτελεί πλέον τη συνηθέστερη επιλογή για επαγγελματίες που βρίσκονται κοντά στην 40ετία, καθώς η παραμονή στην ασφάλιση μετά τη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών δεν οδηγεί σε ιδιαίτερα μεγάλες αυξήσεις στη μελλοντική σύνταξη.
Γυναίκες ελεύθερες επαγγελματίες
1. Για τις γυναίκες ελεύθερες επαγγελματίες υπάρχει κατ’ αρχάς η γενική διάταξη με την οποία κάποια μπορεί να συνταξιοδοτηθεί με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης και στο 67ο έτος της ηλικίας της. Η εν λόγω κατηγορία ασφαλισμένων μπορεί να λάβει πλήρη αναλογική σύνταξη για τα έτη ασφάλισης που έχει συμπληρώσει.
Σε αυτή την κατηγορία δεν μπορεί να γίνει εξαγορά πλασματικών ετών για τη συμπλήρωση 15ετίας και επομένως πρέπει όλος ο χρόνος να είναι πραγματικός.
2. Γυναίκες ελεύθερες επαγγελματίες που συμπληρώνουν το 62ο έτος της ηλικίας τους και είτε συμπληρώνουν 40 έτη πραγματικής ασφάλισης είτε μπορούν να συμπληρώσουν τη 40ετία με εξαγορά πλασματικών ετών, μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με πλήρη σύνταξη.
Ανδρες ελεύθεροι επαγγελματίες
1. Για τους άνδρες ελεύθερους επαγγελματίες ισχύει η γενική διάταξη με την οποία κάποιος μπορεί να συνταξιοδοτηθεί με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης και στο 67ο έτος της ηλικίας του. Η εν λόγω κατηγορία ασφαλισμένων μπορεί να λάβει πλήρη αναλογική σύνταξη για τα έτη ασφάλισης που έχει συμπληρώσει.
Στην περίπτωση των ανδρών μπορεί να γίνει εξαγορά του στρατού και μόνο για τη συμπλήρωση 15ετίας.
2. Οι άνδρες ελεύθεροι επαγγελματίες μπορούν να συνταξιοδοτηθούν κυρίως με τη γενική διάταξη που αφορά όσους συμπληρώνουν το 62ο έτος της ηλικίας τους και είτε συμπληρώνουν 40 έτη πραγματικής ασφάλισης είτε μπορούν να συμπληρώσουν τη 40ετία με εξαγορές πλασματικών ετών. Οι συγκεκριμένοι ασφαλισμένοι μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με πλήρη σύνταξη.
Ανδρες – γυναίκες νέοι ασφαλισμένοι
Για τους άνδρες και τις γυναίκες ελεύθερους επαγγελματίες ασφαλισμένους μετά την 1/1/1993 υπάρχει η ειδική περίπτωση της χορήγησης μειωμένης σύνταξης. Με αυτήν μπορεί να συνταξιοδοτηθεί κάποιος/α με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης και το 62ο έτος, χωρίς να χρειάζεται να συμπληρώσει 40 έτη ασφάλισης. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να υπάρχουν 750 ημέρες ασφάλισης την τελευταία πενταετία πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης.
Η εν λόγω κατηγορία μπορεί να λάβει μειωμένη αναλογική σύνταξη για τα έτη ασφάλισης που έχει συμπληρώσει. Η μείωση αφορά την εθνική σύνταξη και φτάνει τα 130,91 ευρώ, ενώ η ανταποδοτική σύνταξη χορηγείται πλήρης.
Διαδοχική ασφάλιση
Το πλέον σημαντικό, αλλά και λιγότερο γνωστό, «εργαλείο» παραμένει η διαδοχική ασφάλιση. Πρόκειται για μηχανισμό που επιτρέπει στον e-ΕΦΚΑ να εξετάζει το σύνολο του ασφαλιστικού βίου ενός εργαζομένου και να αξιοποιεί την ευνοϊκότερη διάταξη που προκύπτει από οποιοδήποτε ασφαλιστικό ταμείο στο οποίο ασφαλίστηκε στο παρελθόν.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι περισσότεροι από 20.000 ασφαλισμένοι μπορούν να αξιοποιήσουν τις διατάξεις της διαδοχικής ασφάλισης και να αποχωρήσουν έως και επτά χρόνια νωρίτερα από το γενικό όριο ηλικίας.
Οι κατηγορίες που ωφελούνται κυρίως είναι οι εξής:
- Μητέρες με ένσημα σε ΙΚΑ και ΟΑΕΕ μπορούν να αποχωρήσουν έως και επτά χρόνια νωρίτερα.
- Ανδρες και γυναίκες επαγγελματίες με ένσημα σε ΙΚΑ και χρόνο στον ΟΑΕΕ έχουν δυνατότητα αποχώρησης έως πέντε χρόνια νωρίτερα, με μείωση περίπου 134 ευρώ στην εθνική σύνταξη.
- Ασφαλισμένοι με χρόνο στο ΝΑΤ μπορούν να αξιοποιήσουν τις ιδιαίτερα ευνοϊκές διατάξεις με δυνατότητα αποχώρησης έως δέκα χρόνια νωρίτερα.
Οι παγίδες
Παρά τα σημαντικά οφέλη, σύμφωνα με τον Δ. Ρίζο, κάθε περίπτωση ασφαλισμένου απαιτεί εξατομικευμένο έλεγχο πριν από την υποβολή της αίτησης. Η αναγνώριση πλασματικών ετών δεν συμφέρει πάντοτε, ενώ η διαδοχική ασφάλιση απαιτεί προσεκτική διερεύνηση των ασφαλιστικών δεδομένων σε όλους τους φορείς στους οποίους ασφαλίστηκε ο ενδιαφερόμενος.
Εξίσου σημαντικό είναι να εξεταστεί εάν η μειωμένη σύνταξη αποτελεί πραγματικά συμφέρουσα επιλογή ή αν η παραμονή στην ασφάλιση για λίγα ακόμη χρόνια οδηγεί σε υψηλότερη σύνταξη.
Απασχόληση συνταξιούχων
Σήμερα έχει ανοίξει πλήρως η δυνατότητα απασχόλησης των συνταξιούχων και συνέχισης της παραμονής τους στην αγορά εργασίας, ακόμη και μετά τη συνταξιοδότηση με ελάχιστες προϋποθέσεις. Η συνέχιση της απασχόλησης αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστική επιλογή για τους ελεύθερους επαγγελματίες, καθώς η εν λόγω κατηγορία παρέμενε ούτως ή άλλως πέραν των γενικών ορίων ηλικίας στη δραστηριότητα, με συνέπεια να λαμβάνει τη σύνταξη πολύ αργά. Μάλιστα, ήδη οι πέντε στους δέκα από τους συνταξιούχους του 2025 συνεχίζουν να εργάζονται.
Οι εργαζόμενοι που επιλέγουν να λάβουν και τη σύνταξη γήρατος ως αυτοαπασχολούμενοι ή ελεύθεροι επαγγελματίες λαμβάνουν από τον e-ΕΦΚΑ το 100% της κύριας αλλά και της επικουρικής σύνταξης όπου αυτή υφίσταται.
- Οι συνταξιούχοι που συνεχίζουν να απασχολούνται ως ελεύθεροι επαγγελματίες καταβάλλουν αυξημένες κατά 50% τις εισφορές επί της επιλεγείσας ασφαλιστικής κατηγορίας κύριας ασφάλισης.
Από την καταβολή του φόρου εξαιρούνται οι συνταξιούχοι λόγω αναπηρίας, οι συνταξιούχοι ειδικών παθήσεων, όσοι λαμβάνουν εξωιδρυματικό επίδομα και οι πολύτεκνοι.
Παραδείγματα
1) Εμπορος ασφαλισμένος στον πρώην ΟΑΕΕ με 40 έτη ασφάλισης και στο 62ο έτος της ηλικίας του θα λάβει σύνταξη 1.054 ευρώ. Ασφαλισμένος στην πρώτη κατηγορία, η πρόσθετη μηνιαία επιβάρυνση ανέρχεται σε 92,20 ευρώ, ενώ αποκτά σταθερό μηνιαίο εισόδημα από τη σύνταξη άνω των 1.000 ευρώ.
2) Αυτοκινητιστής ασφαλισμένος στον πρώην ΤΣΑ με 30 έτη ασφάλισης και τρία χρόνια στο ΙΚΑ στο 62ο έτος της ηλικίας θα λάβει πρόωρη μειωμένη σύνταξη 608,36 ευρώ. Με επιβάρυνση 92,20 ευρώ μηνιαίως, αποκτά σταθερό εισόδημα από τη σύνταξη.
Ο υπολογισμός της σύνταξης
Η σύνταξη αποτελείται από δύο τμήματα. Το πρώτο είναι η εθνική σύνταξη των 445,86 ευρώ, η οποία καταβάλλεται πλήρης σε όσους λαμβάνουν πλήρη σύνταξη γήρατος και μειωμένη στους νέους ασφαλισμένους που επιλέγουν πρόωρη συνταξιοδότηση. Το δεύτερο τμήμα είναι η ανταποδοτική σύνταξη, η οποία υπολογίζεται με βάση τις συντάξιμες αποδοχές και τα συνολικά έτη ασφάλισης, συμπεριλαμβανομένων των αναγνωρισμένων πλασματικών ετών.
