Ο τουρισμός στην Ανταρκτική αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς, με περισσότερες από 120.000 επισκέψεις την περίοδο 2025-2026 και έως 450.000 να αναμένονται κάθε καλοκαίρι μέσα στην επόμενη δεκαετία. Αν και η ανάγκη για ολοένα και περισσότερους ξεναγούς είναι μεγαλύτερη, ωστόσο, παρατηρείται μια τάση εγκατάλειψης του επαγγέλματος. Τι συμβαίνει;
Για όποιον αγαπά τη φύση, λίγες δουλειές ακούγονται πιο ονειρεμένες. Περνάς μήνες ανάμεσα σε πιγκουίνους, όρκες και παγετώνες, βοηθώντας τους επισκέπτες να γνωρίσουν ένα από τα πιο εντυπωσιακά και παρθένα μέρη του κόσμου.
Παρότι οι τουριστικές εταιρείες υποστηρίζουν συχνά ότι μια επίσκεψη στην Ανταρκτική μπορεί να ενισχύσει την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των ταξιδιωτών, έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Annals of Tourism Research, καταδεικνύει ότι ξεναγοί εντυπωσιάστηκαν από την άγνοια των επισκεπτών σχετικά με τις ανθρώπινες επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Μιλώντας οι επιστήμονες με 25 πρώην ξεναγούς της Ανταρκτικής που αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τη δουλειά τους, διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν μπορούσαν πλέον να συμβιβάσουν τις ηθικές τους αρχές με τις επιπτώσεις του τουρισμού που έβλεπαν καθημερινά.
«Πολύ συχνά, για μεγάλα χρονικά διαστήματα, οι πιγκουίνοι είχαν ίσως μόνο λίγες ώρες ηρεμίας μέσα στη νύχτα. Τον υπόλοιπο χρόνο υπήρχαν εκατοντάδες άνθρωποι που περπατούσαν ασταμάτητα μέσα στις αποικίες τους» ανέφερε ένας εξ΄αυτών.
Πράγματι, όπως θα έλεγε ένας δεύτερος, με μεγάλη απογοήτευση: «Έβλεπες τεράστια κομμάτια παγετώνων να αποκολλώνται και ήθελες απλώς να βάλεις τα κλάματα. Όλοι όμως οι επισκέπτες ζητωκραύγαζαν. Και σκεφτόσουν… “μα δεν μπορείτε να συνδέσετε τα προφανή;”».
«Δεν μπορώ πια να συμμετέχω σε αυτή την παρωδία τουρισμού κρουαζιέρας στο όνομα της κλιματικής αλλαγής».
Η νέα μελέτη, όπως σημειώνουν οι συντάκτες της στο The Conversation, αποκαλύπτει πώς οι ξεναγοί στην Ανταρκτική παλεύουν με το δίλημμα που βρίσκεται στον πυρήνα της δουλειάς τους: να οδηγούν ολοένα και περισσότερους ανθρώπους σε μια οικολογικά ευάλωτη περιοχή, συμβάλλοντας ταυτόχρονα σε μία από τις μεγαλύτερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ανάμεσα σε όλες τις μορφές τουρισμού.
«Βρισκόμουν εκεί τη θερμότερη ημέρα που έχει καταγραφεί ποτέ, το 2020» σημειώνει ένας άλλος πρώην ξεναγός. «Ανέβαινα έναν παγετώνα φορώντας μόνο το μπλουζάκι μου, οδηγούσα φουσκωτά χωρίς γάντια. Ήταν πραγματικά θλιβερό. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε χτυπούσαν κατάματα».
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, η απόφαση των ξεναγών να αφήσουν πίσω τους αυτό το επάγγελμα διαμορφώθηκε έπειτα από χρόνια προβληματισμού, αβεβαιότητας και ηθικής σύγκρουσης.
«Ζούμε διαρκώς με μια εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα σε δύο πλευρές: από τη μία ο ενθουσιασμός να εργαζόμαστε στην Ανταρκτική, σε απομακρυσμένα μέρη που αγαπάμε, και από την άλλη η συνενοχή μας στην ανάπτυξη της τουριστικής βιομηχανίας.»
Οι πρώην ξεναγοί της Ανταρκτικής δείχνουν ότι η ουσιαστική αλλαγή είναι συχνά μια επώδυνη και σταδιακή διαδικασία και όχι μια μοναδική, δραματική στιγμή. Για πολλούς, τα χρόνια κατά τα οποία ενεργούσαν αντίθετα με τις αξίες τους επηρέασαν την ψυχική τους ευημερία.
«Νομίζω ότι, τελικά, αυτό που μετράει για μένα είναι το εξής: αν κάποτε βρεθώ στο νεκροκρέβατό μου και κοιτάξω τα παιδιά μου στα μάτια λέγοντας “προσπάθησα”, δεν ξέρω αν θα μπορούσα να το πω αυτό αν συνέχιζα να κάνω τη δουλειά που έκανα».
Το προσωπικό κόστος
Οι ιστορίες των ξεναγών που εγκατέλειψαν μία από τις πιο ξεχωριστές δουλειές στον κόσμο του τουρισμού δείχνουν με εντυπωσιακό τρόπο ότι η εγκατάλειψη ενός μη βιώσιμου τρόπου ζωής μπορεί να έχει πραγματικό προσωπικό κόστος, όπως παρατηρούν οι επιστήμονες.
«Μέχρι σήμερα, η Ανταρκτική παραμένει στο μυαλό μου ως το πιο απίστευτα αυθεντικό φυσικό περιβάλλον, που αξίζει κάθε δυνατή φροντίδα και προστασία. Και πιστεύω ότι ο τουρισμός και η παρουσία μας εκεί πετύχαιναν ακριβώς το αντίθετο».
«Θα ήθελα να επιβιβαζόμουν τώρα σε ένα αεροπλάνο και να πήγαινα στο όριο των πάγων για να βγάλω ανθρώπους πάνω στον πάγο; Ναι, ένα μεγάλο κομμάτι μου το επιθυμεί ακόμη. Ξέρω όμως επίσης ότι μετά θα ένιωθα απαίσια.»
Οι επιστήμονες κατέληξαν πως για τους παραπάνω ξεναγούς η φροντίδα για την Ανταρκτική σήμαινε τελικά να την αφήσουν πίσω τους — και πολλοί ένιωσαν καλύτερα αφού παραιτήθηκαν. Μερικές φορές, ο καλύτερος τρόπος να προστατεύσεις έναν τόπο που αγαπάς είναι να τον αφήσεις στην ησυχία του.
«Δούλευα κάνοντας κάτι που βαθιά μέσα μου ήξερα ότι δεν ήταν σωστό και πιστεύω ότι αυτό εκφραζόταν ακόμη και στο σώμα μου. Όταν πήρα την απόφαση να αποχωρήσω, ένιωσα αμέσως πολύ καλύτερα. Ήταν σαν να μπορούσα να αναπνεύσω ξανά».
*Στην κύρια φωτογραφία: Τουρίστες στην Ανταρκτική (Αlexandre Meneghini/Reuters)
