Η παρατεταμένη απουσία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, από τη δημόσια σκηνή, ακόμα και από την κηδεία του πατέρα του Αλί Χαμενεΐ εγείρει ερωτήματα στο πολιτικό κατεστημένο του Ιράν σχετικά με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της ηγεσίας του, σύμφωνα με την εφημερίδα New York Times.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τον Χαμενεΐ ήρθε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, όταν δίστασε να εγκρίνει την προκαταρκτική συμφωνία κατάπαυσης του πυρός. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν προειδοποίησε τον Χαμενεΐ ότι η οικονομία του Ιράν βρισκόταν σε κρίσιμη κατάσταση, ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ παρέλυε τη χώρα και ότι θα παραιτηθεί αν η συμφωνία απορριφθεί.
Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, Αμπντολνάσερ Χεμάτι, έστειλε επίσης επιστολή στον Αγιατολάχ Χαμενεΐ, στην οποία ανέφερε ότι η χώρα αντιμετώπιζε οξεία δημοσιονομική κρίση και ότι τα ζωτικής σημασίας τρόφιμα και ιατρικά εφόδια θα εξαντληθούν μέχρι τα τέλη Αυγούστου, εάν ο ναυτικός αποκλεισμός συνεχιζόταν, όπως ανέφεραν οι αξιωματούχοι.
Στην επιστολή του, ο Χεμάτι εξήγησε ότι ήταν αδύνατο για το Ιράν να πουλήσει το πετρέλαιό του και να βρει εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές στην κλίμακα που χρειαζόταν.
Αυτές οι επικοινωνίες, ανέφεραν οι τέσσερις αξιωματούχοι, ήταν καθοριστικές για την τελική απόφαση του Αγιατολάχ Χαμενεΐ να υποστηρίξει τη συμφωνία. Αργότερα δήλωσε ότι αντιτάχθηκε στη συμφωνία «από θέμα αρχής», αλλά εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να προχωρήσει, αφού έλαβε την υποστήριξη του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, το οποίο την ενέκρινε με 12 ψήφους υπέρ και 1 κατά.
Ανοιχτές και δημόσιες διαμάχες για τις διαπραγματεύσεις
Τηλεοπτικά πρόσωπα, υψηλόβαθμοι Ιρανοί αξιωματούχοι και εξέχουσες πολιτικές προσωπικότητες έχουν ξεκινήσει μια πολεμική σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ανταλλάσσουν κατηγορίες για αυταπάτες, προδοσία, συνωμοσία για πραξικόπημα, καθώς και για ανυπακοή και χειραγώγηση του νέου ανώτατου ηγέτη. Στο στόχαστρο έχουν βρεθεί οι Καλιμπάφ, Πεζεσκιάν και Αραγκτσί.
Ουσιαστικά είναι μια κόντρα όσων πιστεύουν πως οι διαπραγματεύσεις διασφαλίζουν την νίκη στο πεδίο της μάχης και την σκληροπυρηνική γραμμή που θέλει την συνέχεια του πολέμου.
«Φτύνω αυτή την εποχή όπου σκοτώνουν τον ηγέτη μας και μετά μιλάμε για ειρήνη με τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε πρόσφατα ένας εξέχων στρατηγός της σκληρής γραμμής, ο Χασάν Ραχίμπουρ-Αζγκάντι, σε συγκέντρωση στην πρωτεύουσα, την Τεχεράνη.
Ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ προσπάθησε να κατευνάσει αυτή την αναταραχή εκδίδοντας μια προσεκτικά διατυπωμένη γραπτή δήλωση μια κίνηση που δεν έκανε παρά να αναζωπυρώσει ακόμη περισσότερο τις φλόγες. Πως συμφώνησε καθώς έλαβε εγγυήσεις από την πολιτική ηγεσία του Ιράν. Οι σκληροπυρηνικοί υποστηρικτές φώναζαν σε νυχτερινές συγκεντρώσεις ότι θα υποχωρήσουν μόνο αν ο ανώτατος ηγέτης εμφανιστεί ή δημοσιεύσει μια ηχογράφηση.
Δεν έχει κάνει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Παραμένει μάλιστα ασαφές αν ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ, 56 ετών, θα εμφανιστεί σε κάποια από τις τελετές κηδείας του πατέρα του αυτή την εβδομάδα. Απουσίαζε την Τετάρτη από την τελετή μνήμης στην Τεχεράνη για τη σύζυγό του, η οποία σκοτώθηκε μαζί με τον έφηβο γιο τους και άλλους συγγενείς την πρώτη ημέρα του πολέμου, όταν ισραηλινές και αμερικανικές δυνάμεις βομβάρδισαν την οικογενειακή κατοικία.
Δημοσιογράφοι και πολίτες εναντίον των διαπραγματευτών
Την περασμένη εβδομάδα, ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο πρόεδρος του κοινοβουλίου που ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και αναδείχθηκε σε βασική πολιτική προσωπικότητα, διακόπηκε απότομα κατά τη διάρκεια ζωντανής τηλεοπτικής μετάδοσης και αποσύρθηκε από τον αέρα, ενώ εξηγούσε λεπτομέρειες της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Ακολούθησε σάλος, με εκκλήσεις για την απόλυση του διευθυντή της κρατικής ραδιοτηλεόρασης, ο οποίος είχε διοριστεί από τον Χαμενεΐ και προέρχεται από το στρατόπεδο των ακραίων σκληροπυρηνικών.
Εδώ και μήνες, η κρατική τηλεόραση εντείνει τις επιθέσεις εναντίον της διαπραγματευτικής ομάδας. Σε νυχτερινές συγκεντρώσεις που πραγματοποιούνται στις πλατείες της Τεχεράνης, οι συντηρητικοί ζητούν τη δίωξη και ακόμη και τη θανατική ποινή για τους διαπραγματευτές.
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, ο οποίος συμμετείχε επίσης στις διαπραγματεύσεις, δέχτηκε διαμαρτυρίες όταν επισκέφθηκε ένα σιιτικό ιερό στο Ιράκ — όπου οργάνωνε μέρος της κηδείας — από Ιρανούς προσκυνητές που φώναζαν «θάνατος στους συμβιβαστές», όπως έδειξαν βίντεο.
Ένας γνωστός πολιτικός αναλυτής της σκληρής γραμμής, ο Φοάντ Ιζάντι, χαρακτήρισε την περασμένη εβδομάδα στην κρατική τηλεόραση την κυβέρνηση και την ομάδα του κ. Γκαλιμπάφ «ηλίθιους χωρίς μυαλό» και «παραπλανημένους».
Το Ιράν είχε πάντα έντονες πολιτικές αντιπαλότητες που μερικές φορές εκδηλώνονταν δημόσια. Παραδοσιακά, όμως, αυτές οι διαιρέσεις αφορούσαν τις συντηρητικές και τις μεταρρυθμιστικές παρατάξεις: η μία αποφασισμένη να διατηρήσει τη θρησκευτική, αντιδυτική ιδεολογία της ισλαμικής επανάστασης και η άλλη να επιδιώξει —συχνά χωρίς επιτυχία— τις προοδευτικές μεταρρυθμίσεις στα πλαίσια του σιιτικού ισλάμ.
Η μία πλευρά αυτοχαρακτηρίζεται ως ρεαλιστική, υποστηρίζοντας ότι η επιβίωση θα απαιτήσει τον τερματισμό των εχθροπραξιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το άνοιγμα της οικονομίας. Η άλλη, μια μειοψηφία σκληροπυρηνικών, απορρίπτει οποιεσδήποτε παραχωρήσεις προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, και πιστεύει ότι το Ιράν μπορεί να επικρατήσει παρατείνοντας τον πόλεμο.
Κλείνοντας, αξίζει να σημειωθεί πως τα ρεπορτάζ για το ζήτημα είναι αρκετά ρεαλιστικά και πως επιβεβαιώνονται από τα ιρανικά ΜΜΕ στο Telegram και το Χ. Την δεδομένη στιγμή κορυφώνεται η διαμάχη για τον έλεγχο του Ιράν, σε ένα σύστημα που μέχρι πρόσφατα βασίζονταν σε αλληλοελεγχόμενες εξουσίες.
