Τις τελευταίες μέρες, κυβέρνηση και η εκ δεξιών αντιπολίτευσή της ερίζουν για την αναφορά στην ύπαρξη οικογενειών με ομόφυλα ζευγάρια σε σχολικά βιβλία. Πέραν του ότι η γονεϊκότητα από ομόφυλους γονείς αποτελεί νόμο του κράτους — εισαχθέντα μάλιστα από την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη — αλλά και σε πείσμα της πραγματικότητας ότι τα σχολικά βιβλία διαβάζονται και από παιδιά ομόφυλων γονέων, δεξιοί και λίγο πιο δεξιοί πολιτικοί αναζητούν τα ίχνη της συνωμοσίας της «woke ατζέντας». Ανάμεσά τους και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος δήλωσε σχετικά με τα επίμαχα βιβλία στον ραδιοσταθμό MegaNews 104,6 ότι «η κυβέρνηση αυτή ούτε είχε, ούτε έχει, ούτε θα αποκτήσει woke ατζέντα».
Την ίδια στιγμή, τόσο οι πολιτικοί που ξιφουλκούν για τον αριθμό των φύλων που πρέπει να περιέχονται σε φόρμες του ΕΟΠΥΥ ή σε σχολικά βιβλία, όσο και οι καθ’ ύλην αρμόδιοι του υπουργείου Παιδείας και του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής τηρούν σιγή ιχθύος για ένα διδακτικό εγχειρίδιο που έχει επικριθεί σφοδρά από μεγάλο μέρος της εκπαιδευτικής κοινότητας για το παρωχημένο περιεχόμενο και την οπισθοδρομική προσέγγισή του — κι αυτό παρότι οι αντιδράσεις μαίνονται εδώ και δύο μήνες.
Πρόκειται για το τουλάχιστον αμφιλεγόμενο νέο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ’ Γυμνασίου, που έχει περάσει τη διαδικασία αξιολόγησης από το ΙΕΠ (Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής) και ετοιμάζεται να διαμοιραστεί στους μαθητές για το σχολικό έτος 2027-2028.
Στο βιβλίο, που στόχο έχει να διδάξει τους μαθητές και τις μαθήτριες για την κοινωνία και τους θεσμούς, γίνεται λόγος για κατανεμημένους ρόλους αγοριών και κοριτσιών σε σχέση με τα «μαστορέματα» και το «μαγείρεμα», ενώ υποστηρίζεται ότι ο γονέας πρέπει «να μαθαίνει το αγόρι να είναι υπερήφανο που είναι αγόρι και στο κορίτσι να είναι υπερήφανο που είναι κορίτσι».
Ακόμα πιο προβληματικά, ωστόσο, θεωρήθηκαν τα κεφάλαια για την έμφυλη βία, στα οποία το βιβλίο συστήνει στις γυναίκες «να θυμούνται ότι οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη» και «να αποφεύγουν τις ‘κακοτοπιές’» — σαν να βαραίνει η ευθύνη για ό,τι συμβεί το εν δυνάμει θύμα, που δεν φρόντισε να προστατευτεί, αντί για τον θύτη. Συμπληρώνει δε ότι «η κακοποίηση απευθύνεται σε αδύναμους» και περιλαμβάνει αποφάνσεις μάλλον αυθαίρετες, όπως ότι «βία χρησιμοποιούν οι αδύναμοι».
Αυτά αλλά και πολλά άλλα προβλήματα του βιβλίου οδήγησαν εκπαιδευτικούς, πολιτικούς, φορείς αλλά και πληθώρα χρηστών του διαδικτύου να ζητούν την απόσυρση και αντικατάστασή του.
Οι ενοχές των παιδιών και ο χαρισματικός Χίτλερ
Οι αντιλήψεις που που το βιβλίο προσπαθεί να καλλιεργήσει στους μαθητές και τις μαθήτριες είναι εμφανείς στα ακόλουθα αποσπάσματα που ανθολόγησε το in:
Η μόδα ή κάποιες ιδέες επιβάλλουν το «Unisex» ή ένα «ανδρόγυνο»… κι αυτό βλάπτει την ετεροφυλοφιλία;
Το βιβλίο συστήνει να καλλιεργούνται ενοχές στο παιδί.
Το χάρισμα του Χίτλερ δυστυχώς τον οδήγησε στην αλαζονεία.
Η Πολιτεία φροντίζει τους Ρομά αλλά τα αποτελέσματα είναι πενιχρά και φταίνε οι γονείς τους.
Ο κίνδυνος «να κρίνονται ως ίσα τα άνισα».
Οι διαδηλώσεις είναι «καταχρηστική άσκηση των δικαιωμάτων» που «απαγορεύεται»(;).
Χωρίς σχόλιο.
Αντιδράσεις εκπαιδευτικών, κομμάτων και φορέων
Τα προβλήματα του βιβλίου ανέδειξε πρώτη η διαδικτυακή σελίδα Παρατηρητήριο Έμφυλων Στερεοτύπων Για Γονείς – Και Όχι Μόνο, στις αρχές του Ιουλίου, δημοσιεύοντας αποσπάσματα που προκάλεσαν αντιδράσεις από εκπαιδευτικούς, γονείς, αλλά και μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης.
Σε ομόφωνη ανακοίνωσή του, το Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής του ΑΠΘ εξέφρασε «την έντονη επιστημονική και παιδαγωγική του ανησυχία» για το περιεχόμενο του βιβλίου, καλώντας «τους αρμόδιους φορείς να επανεξετάσουν το συγκεκριμένο υλικό υπό το φως της σύγχρονης επιστημονικής γνώσης και να διασφαλίσουν ότι κάθε σχετική εκπαιδευτική παρέμβαση θα συμβάλλει στην πρόληψη της έμφυλης βίας χωρίς την αναπαραγωγή στερεοτύπων ή τη μετατόπιση της ευθύνης από τους θύτες στα θύματα».
Ενώ οι αρχικές καταγγελίες επικεντρώθηκαν στο σεξιστικό περιεχόμενο του εν λόγω κεφαλαίου, ακολούθησαν αντιδράσεις και για άλλα αποσπάσματα που καθιστούν το βιβλίο ακατάλληλο για διδασκαλία. Το ΛΟΑΤΚΙ+ περιοδικό Antivirus επεσήμανε ότι το βιβλίο ορίζει την οικογένεια ως προϊόν γάμου μεταξύ ατόμων διαφορετικού φύλου, αντιτιθέμενο έτσι τόσο τον σχετικό νόμο της κυβέρνησης Μητσοτάκη, όσο και στις διδαχές του αντίστοιχου εγχειριδίου της ΣΤ’ Δημοτικού που συμπεριλαμβάνει τα ομόφυλα ζευγάρια στις μορφές της σύγχρονης οικογένειας.
Το θέμα πήρε τέτοιες διαστάσεις που το ΠΑΣΟΚ κατέθεσε σχετική ερώτηση στον κοινοβουλευτικό έλεγχο, ενώ ακολούθως, ο βουλευτής Κιλκίς Στέφανος Παραστατίδης και ο Γραμματέας Τομέα Παιδείας του κόμματος Στέφανος Κάτσικας, εξέδωσαν ανακοίνωση με την οποία ζητούσαν ρητά «την απόσυρση του συγκεκριμένου βιβλίου από το Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων και την έναρξη νέας, ουσιαστικής διαδικασίας επιστημονικής και παιδαγωγικής αξιολόγησης».
Ανακοίνωση για το σεξιστικό και οπισθοδρομικό περιεχόμενο του βιβλίου εξέδωσε και ο Τομέας Παιδείας της ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα, επισημαίνοντας παράλληλα ότι παρά τη μεταρρύθμιση του «πολλαπλού βιβλίου» που προώθησε το υπουργείο Παιδείας, το συγκεκριμένο δεν έχει εναλλακτική και αποτελεί το μοναδικό υποψήφιο διδακτέο σύγγραμμα για το συγκεκριμένο μάθημα.
«Είναι αδιανόητο πως έφτασε το συγκεκριμένο βιβλίο να προσφέρεται ως μοναδικό σχολικό εγχειρίδιο για το μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής στην Γ΄ Γυμνασίου» τόνιζε σε υψηλούς τόνους η ΕΛΑΣ στη σχετική ανακοίνωσή της. «Και αναρωτιόμαστε: μήπως η κατεύθυνση και οι απόψεις αυτές αποτελούν μέρος των προδιαγραφών που έλαβαν οι συγγραφείς;»
Οι μύδροι χρηστών του διαδικτύου, εκπαιδευτικών και φεμινιστικών ομάδων συνεχίστηκαν όλο το καλοκαίρι στα κοινωνικά δίκτυα και τον Τύπο, φέρνοντας στην επιφάνεια συνεχώς καινούργια αποσπάσματα που συνηγορούσαν στην απόσυρση του βιβλίου.
Σε εκτενές άρθρο του στον εκπαιδευτικό ιστότοπο esos στα τέλη Ιουλίου, ο «αφυπηρετήσας» εκπαιδευτικός Βασίλης Παπαδόπουλος, σχολίαζε ότι «οι επίμαχες περικοπές, που ορθώς αναδείχθηκαν και καταδικάστηκαν, δεν συνιστούν την εξαίρεση αλλά εμφανίζονται απολύτως συνεπείς με το συνολικό περιεχόμενο του βιβλίου», το οποίο «βοά από το πλήθος ‘μαργαριταριών’ τα οποία περιέχονται σε κάθε σελίδα του».
Στον κατάλογο προβληματικών σημείων που συνέταξε ο εκπαιδευτικός περιλαμβάνονται πραγματολογικά λάθη για την Τοπική Αυτοδιοίκηση (διδάσκονται οι Κοινότητες που καταργήθηκαν πριν 16 χρόνια), πάμπολλες ατεκμηρίωτες κοινοτοπίες που παρουσιάζονται ως αυταπόδεικτες αλήθειες («δεν μπορώ δεν υπάρχει, δεν θέλω υπάρχει») και η επιστημονικά ανεπαρκής ή και παραμορφωτική διαπραγμάτευση σειράς ζητημάτων που καλείται να διδάξει, από τον ρόλο της Παιδείας ως τον χαρακτήρα του Δικαίου.
Πέρα από τις επιμέρους παρατηρήσεις, τα προβλήματα της διαδικασίας αξιολόγησης του βιβλίου σχολιάζει μιλώντας στο in ο εκπαιδευτικός και συγγραφέας εκπαιδευτικών βιβλίων Κώστας Θεριανός, ο οποίος, ως έχουν τα πράγματα, θα κληθεί να διδάξει το βιβλίο την επόμενη σχολική χρονιά.
«Τα σχολικά βιβλία της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής πραγματεύονται κρίσιμα και σύνθετα ζητήματα: κοινωνικές σχέσεις, θεσμούς, δημοκρατία, δικαιώματα, οικονομία και πολιτική» λέει ο κ. Θεριανός. «Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο απαιτούν ιδιαίτερα προσεκτική και κριτική ανάγνωση κατά τη διαδικασία της αξιολόγησής τους. Οι όποιες αστοχίες στις διατυπώσεις θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί μέσα από τη διαδικασία της αξιολόγησης, καθώς ένα σχολικό βιβλίο δεν είναι αποκλειστικά έργο του συγγραφέα αλλά μια σύνθετη διαδικασία κρίσεων και αξιολογήσεων σε πολλά στάδια της συγγραφής του.»
«Αντί-woke» και ο συγγραφέας
Ο συγγραφέας του βιβλίου, Παύλος Μάραντος, από την πλευρά του, μιλώντας στο in, θεωρεί ότι «οι αντιδράσεις είναι καθαρά μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού από κάποια άτομα φίλα προσκείμενα στην woke κουλτούρα. Δημοκρατία έχουμε, ο καθένας μπορεί να λέει ό,τι θέλει. Δεν είναι σοβαρή επιστημονική κριτική ότι το βιβλίο είναι οπισθοδρομικό».
Για την πιο πολυσυζητημένη μέχρι στιγμής αποστροφή του βιβλίου του, ο κ. Μάραντος μας είπε: «Έγραψα κάπου οι γυναίκες “να αποφεύγουν τις κακοτοπιές”. Αυτή τη φράση τη λένε από τη μάνα μου στο χωριό μέχρι τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας».
Στην ερώτησή μας αν του ζητήθηκε από κάποιον αρμόδιο, είτε του υπουργείου Παιδείας είτε του ΙΕΠ, να κάνει αλλαγές μετά το ξέσπασμα των αντιδράσεων, ο συγγραφέας μάς απάντησε αρνητικά.
Ο ίδιος σημειώνει ότι έχει 19 χρόνια που διδάσκει αυτό το μάθημα σε σχολικές τάξεις και άλλα 19 που διατελούσε σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και μετά του ΙΕΠ.
«Το ξέρω αρκετά καλά το αντικείμενο» μας είπε. «Και άλλωστε τα βιβλία γράφονται με δημόσιο διαγωνισμό, μέσα από αντικειμενικές διαδικασίες. Το βιβλίο πέρασε από πολλαπλές αξιολογήσεις και εγκρίθηκε».
To in επικοινώνησε επανειλημμένα με την αξιολογήτρια του συγγράμματος Αργυρούλα Καραγεώργου, η οποία δεν απάντησε στο αίτημα για σχόλιο.
Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, σε επικοινωνία με το in, κάνει λόγο για μια διαφανή διαδικασία αξιολόγησης, η οποία επιλέγει αλγοριθμικά τους αξιολογητές, με κριτήρια όπως η συνάφεια με το αντικείμενο και τα τυπικά προσόντα, ενώ το ίδιο το Ινστιτούτο δίνει και κατευθύνσεις για την αξιολόγηση. Ωστόσο, το Ινστιτούτο υποχρεούται να αποδεχθεί την αξιολόγηση με το πέρας της.
Από εκεί και πέρα, το ΙΕΠ επισημαίνει ότι από τον Ιούλιο έχει ξεκινήσει πλατφόρμα σχολιασμού του προτεινόμενου εκπαιδευτικού υλικού, ενώ προσεχώς θα ιδρυθεί και ειδική μονάδα εντός του ΙΕΠ που θα συλλέγει και θα επεξεργάζεται αυτά τα σχόλια, προκειμένου να γίνουν παρεμβάσεις στο περιεχόμενο, ενώ στόχος είναι να προστεθούν δύο ακόμα συγγράμματα για το εν λόγω μάθημα μέχρι την επόμενη σχολική χρονιά, χωρίς όμως σαφή δέσμευση ότι κάτι τέτοιο θα επιτευχθεί.
Θέσαμε σχετικά ερωτήματα και στο υπουργείο Παιδείας. Δεν απάντησε.
