Το 2010, όταν ο Ιός του Δυτικού Νείλου έκανε την πρώτη μεγάλη επιδημία στην Ελλάδα, το 95% των κρουσμάτων εντοπιζόταν στην Κεντρική Μακεδονία. Η περιοχή συνδυάζει την παρουσία ενός σημαντικού υδροβιοτόπου – κομβικού σταθμού μεταναστευτικών διαδρομών άγριων πτηνών, καθώς και μεγάλες εκτάσεις ορυζώνων, στους οποίους ευνοείται η αναπαραγωγή των κουνουπιών, που αποτελούν τον ενδιάμεσο ξενιστή του ιού μεταξύ μολυσμένων πουλιών και ανθρώπων.
Το 2022, στην τρίτη μεγαλύτερη επιδημία του ιού έκτοτε, στην Κεντρική Μακεδονία αντιστοιχούσε το 82% των πανελλαδικών κρουσμάτων, ενώ η συντριπτική πλειονότητά τους εκτεινόταν γεωγραφικά μέχρι τη Θεσσαλία.
Φέτος, η εικόνα έχει αντιστραφεί, με τα 2/3 των συνολικών περιπτώσεων μόλυνσης (103 από τα 157 ως τις 19/8) από τον ιό και τα 3/4 αυτών με εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (87 από τα 116) να εντοπίζονται στην Αττική. Σύμφωνα, μάλιστα, με τα τελευταία στοιχεία του ΕΟΔΥ (21/8), οι 39 από τους 59 Δήμους που χαρακτηρίστηκαν ως επηρεαζόμενοι ή υψηλού κινδύνου βρίσκονται στην Αττική, έναντι μόλις 11 στην Κεντρική Μακεδονία, 7 στη Θεσσαλία και από 1 σε Πελοπόννησο και Στερεά Ελλάδα.
“Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό, και το 2014 η Αττική είχε μεγάλο ποσοστό κρουσμάτων”, διευκρινίζει στο iatronet.gr ο δρ Βιολογίας, Σπύρος Μουρελάτος (φωτογραφία), επικεφαλής της “Οικοανάπτυξης” που εκπονεί επί δεκαετίες προγράμματα καταγραφής και καταπολέμησης κουνουπιών με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας σε συνεργασία με το ΑΠΘ. Ο ίδιος χαρτογραφεί την επιδημική εικόνα μιας χρονιάς που φαίνεται πως θα είναι μια από τις δυσμενέστερες από το 2010, διαψεύδει θεωρίες που έχουν κατατεθεί στον δημόσιο διάλογο και δίνει τη δική του ερμηνεία για τη φετινή έξαρση.
Δύο θεωρίες υπό αμφισβήτηση
Ο κ. Μουρελάτος απορρίπτει την εκδοχή που συνδέει την επιδημική έξαρση στην Αττική με το ακραίο καιρικό φαινόμενο Daniel που συνέβη το 2023 στη Θεσσαλία και τη μετακίνηση πληθυσμών πτηνών νοτιότερα. “Δεν αποφάσισαν τα πουλιά να αστικοποιηθούν και να μετακινηθούν από τη Θεσσαλία στην Αττική”, λέει χαρακτηριστικά και προσθέτει: “Ο ιός είναι πλέον ενδημικός, είναι εδώ, και μάλιστα η δεξαμενή του είναι πολύ περισσότερο τα σπουργίτια και τα κορακοειδή, παρά τα μεταναστευτικά πουλιά. Κάποια στιγμή ήρθε το μόλυσμα από τα πουλιά που μετακινούνται μεταξύ Σιβηρίας και Νότιας Αφρικής, αλλά έχει μείνει εδώ. Βρίσκεται εδώ από το 2010”.
Ο ίδιος διαφωνεί, επίσης, με την ερμηνεία ότι η έξαρση οφείλεται στον αυξημένο αριθμό κοινών κουνουπιών. “Δεν έχουμε αυξημένο αριθμό culex και δεν έχει να κάνει με τον αριθμό των κουνουπιών, αλλά με την ποσόστωση των μολυσμένων στο σύνολο των κουνουπιών”, σημειώνει και εξηγεί γιατί ο αριθμός τους δεν συνεπάγεται από μόνος του μεγαλύτερη κυκλοφορία και του ιού. “Στις τροπικές ζώνες, όπου έχουμε κουνούπια και πουλιά σε αφθονία, υπάρχει αυτό που ονομάζουμε διάχυση του μολυσματικού παράγοντα: Αν έχεις δύο κουνούπια και είναι και τα δύο μολυσμένα, έχασες. Αν έχεις τρία μολυσμένα και εκατό μη μολυσμένα, θα προφυλαχτείς και θα μειωθεί η πιθανότητα να μολυνθείς”.
Οι δύο φάσεις που επηρεάζουν την κυκλοφορία του ιού
Μια επιδημική έξαρση είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων και σύνθετων διαδικασιών που επηρεάζονται, μεταξύ άλλων, από τις υδρομετεωρολογικές συνθήκες κάθε περιοχής, από την ανοσία των πουλιών και τις μετακινήσεις τους, σε συνδυασμό με τις δύο φάσεις – κύκλους μετάδοσης:
- Η ενδοζωοτία, κατά τη διάρκεια της άνοιξης, είναι ο κύκλος μετάδοσης μεταξύ πουλιών και κουνουπιών.
- Η επιζωοτία συμβαίνει αργότερα, όταν οι συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη μεγάλων ποσοστών μολυσμένων κουνουπιών και την επακόλουθη μετάδοση του ιού στα θηλαστικά, μεταξύ αυτών και στον άνθρωπο.
“Πέρυσι, στην Κεντρική Μακεδονία καταγράφηκαν μόνο 5 κρούσματα, επειδή είχαμε μια πάρα πολύ ζεστή άνοιξη, τόσο ζεστή που δεν επέτρεψε να γίνει η ενδοζωοτία με καλούς όρους και έτσι δεν έγινε και η επιζωοτία”, εξηγεί ο δρ Βιολογίας και προσθέτει: “Αντίθετα, φέτος είχαμε μια υγρή άνοιξη, μετά από έναν ζεστό χειμώνα. Ο ζεστός χειμώνας ευνοεί την ενδοζωοτία, δηλαδή τον κύκλο μεταξύ πουλιών και κουνουπιών, και μπορεί να έχουμε μια έναρξη με αφθονία μολυσμένων κουνουπιών που θα κάνουν το spillover, τη μετάδοση από τα τοπικά πουλιά στα θηλαστικά”.
Οι συγκεκριμένες υδρομετεωρολογικές συνθήκες του διαστήματος χειμώνα – άνοιξης, ευνόησαν την κυκλοφορία του ιού φέτος περισσότερο στην Αττική και λιγότερο σε Θεσσαλία, Κεντρική Μακεδονία και άλλες περιοχές της χώρας. Σημειώνεται ότι τα πουλιά παραμένουν μολυσματικά για ένα χρονικό διάστημα 1 με 1,5 μήνα. Περίπου τόσος είναι ο κύκλος ζωής των κουνουπιών, τα οποία έχουν ένα “παράθυρο” μολυσματικότητας περίπου 20 ημερών.
Με βάση τα ζώα – δείκτες κυκλοφορίας του ιού και τα ποσοστά μολυσμένων κουνουπιών, ο κ. Μουρελάτος εκτιμά πως κατά τη φετινή περίοδο η Κεντρική Μακεδονία θα καταγράψει έναν αριθμό περίπου 50 κρουσμάτων Ιού του Δυτικού Νείλου, που θα βρίσκεται λίγο πάνω από το μέσο όρο της τελευταίας οκταετίας.
Τριήμερο αεροψεκασμών στους ορυζώνες
Η χαμηλότερη διασπορά στη Βόρεια Ελλάδα, πάντως, δεν σημαίνει απουσία κινδύνου. Τριήμερο εναέριας ακμαιοκτονίας με τη μέθοδο ψεκασμού υπέρμικρου όγκου στους ορυζώνες των νομών Θεσσαλονίκης και Ημαθίας ξεκίνησε τη Δευτέρα η Αντιπεριφέρεια Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης – Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Η δράση αποφασίστηκε με τη σύμφωνη γνώμη και των εμπλεκόμενων Δήμων, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της επιδημιολογικής και εντομολογικής επιτήρησης στην ευρύτερη περιοχή, με στόχο, πέραν της όχλησης, να περιοριστούν σημαντικά οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για τη δημόσια υγεία από νοσήματα που μεταδίδουν τα κουνούπια.
Οι ψεκασμοί, που θα συνεχιστούν την Τρίτη και την Τετάρτη, θα γίνονται απογευματινές ώρες, από αέρος, με ειδικού τύπου ελικόπτερο και θα καλύψουν συνολικά έκταση ως εκατό είκοσι χιλιάδων (120.000) στρεμμάτων του μπλοκ των εκτάσεων των περιοχών αυτών, ανάλογα με τις επικρατούσες κλιματολογικές συνθήκες.
Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover
Ειδήσεις υγείας σήμερα
Αίσιο τέλος στην πληρωμή των φαρμακοποιών για εγγραφή στον προσωπικό γιατρό
Τουρκία: Πήγε να βάλει εμφυτεύματα δοντιών και βρέθηκε στην Eντατική
Δίαιτα για απώλεια βάρους με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη
