Οι ΗΠΑ απειλούν το Ιράν με αυτό που χαρακτηρίζουν ως «τη μεγαλύτερη οικονομική επίθεση που έχει γίνει ποτέ» ενόψει της ανακοίνωσης για τις νέες κυρώσεις στην Τεχεράνη αλλά και τους εμπορικούς της εταίρους.
Το Ιράν, με τη σειρά του, δεσμεύεται να διακόψει όλες τις εξαγωγές πετρελαίου από τον Κόλπο «εάν ο οικονομικός πόλεμος συνεχιστεί», ενώ προειδοποιεί ότι οι χώρες που θα συνεργαστούν με τις ΗΠΑ θα «υποστούν σοβαρές συνέπειες».
Το τι ακριβώς θα περιλαμβάνει το νέο πακέτο κυρώσεων των ΗΠΑ κατά του Ιράν, θα το περιγράψει σε συνέντευξή Τύπου ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Σκοτ Μπέσεντ, το απόγευμα της Δευτέρας, που φρόντισε όμως να μιλήσει για μια οικονομική D-Day για το Ιράν.
«Την αυγή ξεκινά μια οικονομική Ημέρα Απόβασης (D – Day) — η μεγαλύτερη οικονομική επίθεση που έχει πραγματοποιηθεί στα χρονικά εναντίον ενός αντιπάλου», έγραψε ο Μπέσεντ σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύτηκε στους Financial Times την Κυριακή.
Η μετάβαση των ΗΠΑ από τη στρατιωτική στην οικονομική επίθεση, έρχεται καθώς η προοπτική των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου φαίνεται να έχει ναυαγήσει.
Κυρώσεις κατά του Ιράν
Η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου προκάλεσε χιλιάδες θύματα ενώ το Ισραήλ επέκτεινε τις επιχειρήσεις του στον Λίβανο που πληρώνει υψηλό φόρο αίματος.
Η οικονομία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, που υφίσταται κυρώσεις από την επανάσταση του 1979, ήταν ήδη σε κακή κατάσταση πριν από τον πόλεμο, με υψηλό πληθωρισμό, ενεργειακές ελλείψεις και αποδυναμωμένο νόμισμα. Οι καταστροφές σε υποδομές, οι διαταραχές στο εμπόριο, το κόστος ανοικοδόμησης επιβαρύνουν περαιτέρω την ιρανική οικονομία.
Παρόλα αυτά το Ιράν έχει επιδείξει εξαιρετική αντοχή στην στρατιωτική πίεση και έχει διατηρήσει την ικανότητά του να εξαπολύει πυραύλους και drones στις γειτονικές χώρες του Κόλπου.
Ταυτόχρονα ο ιρανικός έλεγχος στα Στενά του Ορμούζ έχει συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, γεγονός που μετατοπίζει την πίεση στις ΗΠΑ, που δεν έχουν καταφέρει να λύσουν τον γόρδιο δεσμό.
Η εφαρμογή περαιτέρω κυρώσεων στρέφεται και κατά – ή κυρίως κατά – της ιρανικής κοινωνίας, που ούτως ή άλλως επωμίζεται το βάρος της οικονομικής κρίσης αλλά και της στρατιωτικής επιθετικότητας, με τις ΗΠΑ να ελπίζουν ότι τα προβλήματα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αντιδράσεις εναντίον του καθεστώτος.
Ανάλογες εκτιμήσεις είχαν κάνει οι ΗΠΑ όταν ο Τραμπ ξεκινούσε την επίθεση εναντίον του Ιράν, καθώς στη χώρα βρισκόταν σε εξέλιξη μία από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις μετά την επανάσταση του 1979.
Ο αμερικανός πρόεδρος τις πρώτες μέρες του πολέμου είχε απευθυνθεί στους Ιρανούς λέγοντάς τους ότι τους δίνεται μία ιστορική ευκαιρία να απαλλαγούν από το καθεστώς, αλλά οι προσδοκίες του διαψεύστηκαν, καθώς η στρατιωτική επίθεση, οι δολοφονίες αμάχων και η στοχοποίηση πολιτικών υποδομών έφεραν τα αντίθετα αποτελέσματα, με τις κινητοποιήσεις να υποχωρούν.
Με αντίποινα προειδοποιεί η Τεχεράνη
Η Τεχεράνη διαμηνύει αφενός ότι δεν πρόκειται να υποκύψει στην οικονομική πίεση – όπως δεν το έχει κάνει δεκαετίες τώρα – και αφετέρου προειδοποιεί με αντίποινα.
«Εάν ο οικονομικός πόλεμος συνεχιστεί, ούτε μια σταγόνα πετρελαίου δεν θα εξαχθεί, ούτε μέσω των Στενών του Ορμούζ ούτε από οπουδήποτε στον Περσικό Κόλπο», έγραψε ο Μοχσέν Ρεζάι, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Το Ιράν θα θεωρήσει τη συμμετοχή ή την υποστήριξη οποιασδήποτε χώρας στον οικονομικό πόλεμο της Αμερικής εναντίον του ιρανικού λαού ως πράξη πολέμου», πρόσθεσε.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπεγκάι, σε δηλώσεις του το πρωί της Δευτέρας ανέφερε ότι η Τεχεράνη προετοιμάζεται για τις κυρώσεις των ΗΠΑ, και προειδοποίησε ότι τα κράτη που διευκολύνουν την επιθετικότητα των Αμερικανών είναι νόμιμοι στόχοι του Ιράν.
Η προειδοποίηση αυτή αφορούσε και την Ευρώπη καθώς ο ίδιος μίλησε για το «λάθος» της Βουλγαρίας να δεχτεί την ανάπτυξη αμερικανικών αεροσκαφών ανεφοδιασμού στο έδαφός της.
«Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, η στοχοθέτηση του σημείου προέλευσης και της πηγής οποιασδήποτε πράξης επιθετικότητας αποτελεί νόμιμο δικαίωμα του Ιράν, και δεν θα υπάρξει καμία επιείκεια όσον αφορά την υπεράσπιση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας», είπε ο Μπαγκάι ενώ δύο μέρες πριν τα αμερικανικά αεροσκάφη αποχώρησαν από τη Βουλγαρία εν μέσω δημοσιευμάτων και αναφορών ότι η χώρα μπορεί να γίνει στόχος της Τεχεράνης.
Νέος κίνδυνος κλιμάκωσης
Αν και οι ανταλλαγές στρατιωτικών επιθέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχουν σταματήσει τις τελευταίες δύο εβδομάδες, η απειλή της Ουάσιγκτον για επιβολή κυρώσεων κινδυνεύει να παρασύρει σε μεγαλύτερες εντάσεις όχι μόνο την περιοχή αλλά και άλλες δυνάμεις.
Ο Μπέσεντ από τη μία απειλεί την Κίνα ότι θα έχει επιπτώσεις από την εμπορική της συνεργασία με το Ιράν, από την άλλη την καλεί να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ.
Το Πεκίνο αρκέστηκε στο να προτρέψει για επανέναρξη των διπλωματικών προσπαθειών και να επισημάνει ότι «οι κυρώσεις και οι πιέσεις δεν βοηθούν στην επίλυση του προβλήματος».
Το Πακιστάν που είχε τον κύριο μεσολαβητικό ρόλο για τη σύναψη του Μνημονίου Κατανόησης, προσπαθεί να ξαναζωντανέψει την προοπτική των συνομιλιών. Ο αρχηγός του στρατού, Ασίμ Μουνίρ, επισκέπτεται την Τεχεράνη σήμερα, Δευτέρα, «στο πλαίσιο των προσπαθειών για την αποκατάσταση της ειρήνης και της ασφάλειας στην περιοχή», ανέφεραν πηγές του Ισλαμαμπάντ.
Στο Ιράν θα μεταβεί επίσης την Τετάρτη και ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσάιντι, για συζητήσεις για το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ.
Το Ιράκ από την άλλη πρότεινε τη σύσταση κοινού συμβουλίου ασφαλείας με το Ιράν και τη Σαουδική Αραβία με στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο παραδοσιακών περιφερειακών αντιπάλων.
Αλλάζει η «αρχιτεκτονική ασφαλείας» στην περιοχή;
Η παράταση μίας συνθήκης ούτε πολέμου ούτε ειρήνης δεν μπορεί να διαρκεί για πάντα και τα κράτη της περιοχής ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα ενώ φαίνεται ότι η «αρχιτεκτονική ασφαλείας» στην περιοχή δεν μπορεί να μείνει η ίδια με πριν από τον πόλεμο.
Σύμφωνα με τους Financial Times, η Σαουδική Αραβία σκέφτεται να προχωρήσει σε κρατικά ασφαλιστικά πακέτα για τα πλοία που περνούν από τα λιμάνια της καθώς οι ασφαλιστικές εταιρείες είτε έχουν εκτοξεύσει τις τιμές για ασφαλιστικά συμβόλαια είτε δεν καλύπτουν ζημιές που έχουν προκύψει από τις πολεμικές εντάσεις, γεγονός που έχει επιπτώσεις στην οικονομία της.
Το Κατάρ, που αναγκάστηκε να διακόψει την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου λόγω της ιρανικής επίθεσης, έχει μειώσει κατά 30% τον προϋπολογισμό των κυβερνητικών του υπηρεσιών και έχει περιορίσει τη χρηματοδότηση που κατευθύνει σε διάφορες υπηρεσίες του εξωτερικού κατά 85%.
«Μετά από τόσους μήνες πολέμου, αρχίζει να φαίνεται ότι ίσως πρόκειται για ένα νέο status quo, τουλάχιστον για το άμεσο μέλλον», δήλωσε ο στρατιωτικός και διπλωματικός αναλυτής Αλεξάνδρου Χουντιστέανου στο Al Jazeera.
«Το κύριο στοιχείο που άλλαξε είναι η αρχιτεκτονική ασφάλειας, καθώς τινάχτηκε στον αέρα τη στιγμή που ξεκίνησε ο πόλεμος κατά του Ιράν», ανέφερε.
Ελλείψει μόνιμης λύσης, θα πρέπει να επανεξεταστούν οι ρυθμίσεις ασφαλείας της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της θέσης του Ιράν και των ρόλων των ΗΠΑ και άλλων περιφερειακών παραγόντων, πρόσθεσε, αναφέροντας την πρόσφατη συμφωνία της Μέκκας, ως παράδειγμα μίας εν εξελίξει διαδικασίας.
Με πληροφορίες από Financial Times, Al Jazeera, Reuters
