Τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος στην Ισλανδία ήταν σαφή. Οι πολίτες δεν επιθυμούν να επανεκκινήσουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, παρ’ όλο που οι απειλές για αυτή τη μικρή χώρα του Βόρειου Ατλαντικού είναι πολλές.
Όμως η Ισλανδία έχει δώσει σκληρή μάχη για την ανεξαρτησία της και φυσικά για την οικονομία της. Η οποία βασίζεται στην αλιεία. Η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τον έλεγχο που ασκεί σε μεγάλες θαλάσσιες εκτάσεις, οι οποίες της εξασφαλίζουν σε πολύ σημαντικό βαθμό την ευημερία της. Μέσα στην ΕΕ, ίσως χρειαζόταν να κάνει υποχωρήσεις.
Και η Ισλανδία έχει κάνει τρεις «πολέμους του μπακαλιάρου» μέσα στον 20ό αιώνα, για να προστατέψει τα αλιευτικά δικαιώματά της. Έναν προπολεμικά, υπό την κυριαρχία της Δανίας και δύο ως ανεξάρτητο κράτος.
🇮🇸 Iceland Rejects Resuming EU negotiations 🇪🇺
Icelanders have narrowly voted against restarting accession talks with the European Union:❌ 52.5% voted against resuming negotiations
✅ 47.5% voted in favour
📊 A narrow 5 point majority for the “No” side.🇪🇺 What does this… pic.twitter.com/DIaJbSNGkE
— EU Made Simple (@EU_Made_Simple) August 30, 2026
Υψηλή συμμετοχή
Το δίκτυο της δημόσιας τηλεόρασης RÚV μετέδωσε ότι το ποσοστό συμμετοχής στο δημοψήφισμα ανήλθε σε 82,5%, το υψηλότερο από τις βουλευτικές εκλογές του 2009. Και η σύγκριση είναι πολύ σημαντική, γιατί εκείνες οι εκλογές διεξήχθησαν μέσω οικονομικής κρίσης, λίγο αφότου κατέρρευσε το τραπεζικό σύστημα στην Ισλανδία.
Στο ερώτημα «πρέπει η Ισλανδία να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση;», το 52,8% των Ισλανδών απάντησε «όχι». «Ναι», ψήφισε 47,2%.
Η καμπάνια υπέρ του «όχι» ήταν σίγουρη για τη νίκη της στο δημοψήφισμα. Παρά το γεγονός ότι ακόμη και αν κέρδιζε το «ναι», τίποτα δεν μπορούσε να διασφαλίσει ένταξη στην ΕΕ.
Σημαία στην Ισλανδία, μετά την απόρριψη του ερωτήματος του δημοψηφίσματος / REUTERS/Leonhard Foeger
Ωστόσο, η ήττα ήταν σημαντική για την κυβέρνηση στην Ισλανδία, η οποία είχε θέσει το δημοψήφισμα στο επίκεντρο της πολιτικής. Είναι ήττα και για την ΕΕ, όπως επισημαίνει το Politico.
H πρωθυπουργός Κριστρούν Μιολ Φροσταντότιρ, δήλωσε μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος ότι το αποτέλεσμα ήταν «νίκη της δημοκρατίας». Δήλωσε επίσης ικανοποιημένη για τη συμμετοχή των πολιτών, τόσο στην εκλογική διαδικασία, όσο και στην συζήτηση που προηγήθηκε.
Ωστόσο, ηττήθηκε. Και αυτό είναι απόδειξη ότι η στρατηγική της κυβέρνησής της να εξασφαλίσει πρώτα ένα υποτιθέμενα ευκολότερο «ναι» μέσω ενός προκαταρκτικού δημοψηφίσματος δεν απέδωσε.
Αιτία, ο σκεπτικισμός των Ισλανδών έναντι της ΕΕ. Και, όπως επισημαίνει το Politico, το στρατόπεδο του «όχι», ήξερε πώς να απευθυνθεί στην επιφυλακτικότητα που νιώθουν οι άνθρωποι έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Δεν τους έχω εμπιστοσύνη. Υπάρχουν πάρα πολλά ερωτήματα», δήλωσε ένας.
Εσωτερικές συγκρούσεις
Πολλοί είδαν στο δημοψήφισμα εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις, όπως αυτές διατυπώνονταν από τους εκπρόσωπους του ενός ή του άλλου στρατοπέδου.
Ο Μάγκνους ΆρνΣκιορντ Μαγκνούσο, του Ευρωπαϊκού Κινήματος Ισλανδίας, δήλωνε: «Τα συμφέροντα της Ισλανδίας θα εξυπηρετούνταν καλύτερα εντός της ΕΕ. Η χώρα είναι ήδη βαθιά ενσωματωμένη στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά μέσω της Συμφωνίας ΕΟΧ, ενώ έχει περιορισμένη επιρροή σε πολλούς από τους κανόνες που τελικά υιοθετεί. Η ένταξη στην ΕΕ θα έδινε στην Ισλανδία μια θέση στο τραπέζι όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις που επηρεάζουν την οικονομία και την κοινωνία της».
Από την άλλη πλευρά, ο Χαραλντουρ Όλαφσον, της οργάνωσης Heimssýn (Κοσμοθεωρία), που ήταν αντίθετος, στην ένταξη, υποστήριζε: «Αφορά τη λαϊκή εξουσία. Θέλουμε οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι της Ισλανδίας να διατηρήσουν την εξουσία. Ένταξη στην ΕΕ θα συνεπαγόταν ένα σημαντικό βήμα απομάκρυνσης από τη δημοκρατία και την κυριαρχία αν παραδίδαμε την κρατική εξουσία σε ανθρώπους στο εξωτερικό. Οι νόμοι και οι κανόνες που θεσπίζονται στις Βρυξέλλες προσαρμόζονται στις ανάγκες της ηπειρωτικής Ευρώπης, ενώ η Ισλανδία έχει διαφορετικές ανάγκες».
Αλιευτικό σκάφος αναχωρεί από το λιμάνι του Ρέικιαβικ στην Ισλανδία / REUTERS/Leonhard Foeger
Και πρόσθετε: «Η Ισλανδία είναι μια μικρή κοινωνία που βρίσκεται μακριά από τις μεγάλες αγορές, με μια οικονομία που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη χρήση φυσικών πόρων. Οι οικονομίες των χωρών της ΕΕ, από την άλλη πλευρά, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε ιδιαίτερα ανεπτυγμένη βιομηχανία. Αυτή είναι μια σημαντική διαφορά που μπορεί να οδηγήσει σε συγκρούσεις συμφερόντων όσον αφορά το εξωτερικό εμπόριο. Για παράδειγμα, η γερμανική οικονομία έχει πολύ μεγαλύτερη ανάγκη για δασμολογικούς φραγμούς από ό,τι η ισλανδική οικονομία».
Στο επίκεντρο η εθνική ταυτότητα
Η καμπάνια στηρίχτηκε πάνω απ’ όλα σε θέματα που βρίσκονται στον πυρήνα της εθνικής ταυτότητας της χώρας. Η κυριαρχία, που κατακτήθηκε με κόπο εδώ και γενιές, δεν ήθελαν να παραδοθεί σε κανέναν βαθμό στις Βρυξέλλες. Αλλά και στην αλιεία, που εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο της ισλανδικής οικονομίας.
Η απειλή (πραγματική ή όχι, μόνο μετά τη διαπραγμάτευση θα γινόταν σαφές) ότι η ένταξη θα σήμαινε την απώλεια ελέγχου των αλιευτικών ποσοστώσεων και το άνοιγμα των ισλανδικών υδάτων σε ξένες εταιρείες ήταν ακρογωνιαίος λίθος της εκστρατείας του «Όχι». Και ένας λόγος που πολλοί ψηφοφόροι ανέφεραν ως λόγο για την απόρριψή της.
Δεν έπεισαν…
Τα επιχειρήματα από το στρατόπεδο του «Ναι» ήταν συγκεκριμένα, και σε μεγάλο βαθμό αληθή. Η Ισλανδία, ως μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, ήδη υιοθετεί κανόνες της ΕΕ στη διαμόρφωση των οποίων δεν έχει λόγο. Επίσης, ότι η ένταξη στο ευρώ θα μπορούσε να μειώσει το τιμωρητικό κόστος ζωής της χώρας. Αλλά δεν έπεισαν. Ούτε η διάσταση της ασφάλειας, την οποία η κυβέρνηση είχε αναφέρει ως έναν λόγο για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος. Και ας έχει αυξήσει την ανησυχία η επεκτατική πολιτική των ΗΠΑ στον βόρειο Ατλαντικό, με επίκεντρο τη Γροιλανδία.
Σύμφωνα με τον Χαλγκριμουρ Όντσον, ιδρυτή της δεξαμενής σκέψης «Evrópustraumar» (Ευρωπαϊκό Ρεύμα), ένα ήταν το κύριο ζήτημα για το στρατόπεδο του «όχι». «Η ισλανδική αλιεία και πώς θα εντασσόταν στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική, όπου στη λήψη αποφάσεων συμμετέχουν 27 ακόμη χώρες», είπε στο Politico.
Τελικά, το εκλογικό αποτέλεσμα το καθόρισαν οι αγροτικές-αλιευτικές περιοχές. Μόνο οι δύο εκλογικές περιφέρειες της πρωτεύουσας, Ρέικιαβικ, έδωσαν πλειοψηφία (μικρή) υπέρ της ένταξης. Ακόμη και οι νέοι, στην πλειοψηφία τους είπαν «όχι».
«Οι φυσικοί πόροι μάς κρατούν ζωντανούς»
Για τον καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης Εϊρίκουρ Μπέργκμαν, του Πανεπιστημίου Bifröst, που μίλησε στην ισπανική κρατική τηλεόραση, το πράγμα είναι απλό και θεμελιώδες.
«Η Ισλανδία επιβιώνει από την αλιεία. Αυτή είναι η ραχοκοκαλιά της οικονομίας της. Παρόλο που η Ισλανδία είναι μια μικρή χώρα με λιγότερους από 400.000 κατοίκους, θα κυριαρχούσε στην αλιεία εντός της ΕΕ», είπε
Από την πλευρά του, ο Άρναρ Άτλασον, CEO της Tor, που ασχολείται με την αλιεία, παραδέχεται ότι το δημοψήφισμα ήταν διχαστικό. Ο ίδιος είναι σχετικά μικρός παραγωγός μεταξύ 50 φορέων σε όλη την Ισλανδία. Συνολικά ο ετήσιος τζίρος της αλιείας είναι άνω των 10 εκατομμυρίων ευρώ. Επξεργάζονται και εξάγουν 2.500 τόνους ψαριών ετησίως, που προορίζονται κυρίως για την αγορά της Βρετανίας.
«Οι πόροι μας είναι αυτοί που μας κρατούν ζωντανούς σε αυτό το νησί εδώ πάνω στον Βόρειο Ατλαντικό. Επομένως, πρέπει να προστατεύσουμε τους πόρους μας. Πρέπει να τους αξιοποιήσουμε στο έπακρο και να είμαστε προσεκτικοί με οποιεσδήποτε συμφωνίες κάνουμε», λέει στην ισπανική τηλεόραση (RTVE).
Απογοήτευση στις Βρυξέλλες
Για τις Βρυξέλλες, αν η Ισλανδία αποφάσιζε να επανεκκινήσει τις διαπραγματεύσεις, θα ήταν ένα μήνυμα ευρωπαϊκής ενότητας προς όλο τον κόσμο. Κυρίως εν μέσω εντάσεων με τις ΗΠΑ. Αλλά και λόγω της ενισχυμένης παρουσίας Ρωσίας και Κίνας στην Αρκτική.
Η ισχυρότερη παρουσία της ΕΕ στον Απώτατο Βορρά, επισημαίνει το Politico, θα είχε πραγματική γεωστρατηγική αξία. Επίσης, θα μπορούσε να δώσει νέα ώθηση στις επί του παρόντος αργές συνομιλίες με άλλες υποψήφιες χώρες. Για την Ισλανδία αυτός ο δρόμος θα είναι κλειστός για πολύ καιρό.
Κατά τον Χάλγκριμουρ Όντσον, «το μόνο πράγμα που θα μπορούσε να το αλλάξει αυτό θα μπορούσε να είναι κάποιο εξωτερικό σοκ. Όπως μια αλλαγή στη συμφωνία του ΕΟΧ, ας πούμε. Αλλά αυτό είναι καθαρή εικασία».
