Η εκρηκτική άνοδος του κόστους ζωής, η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και οι ραγδαίες αλλαγές που φέρνει η Τεχνητή Νοημοσύνη στην αγορά εργασίας αναγκάζουν τις Βρυξέλλες να επαναπροσδιορίσουν την κοινωνική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια νέα στρατηγική για την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων, θέτοντας ως βασικές προτεραιότητες την αναβάθμιση της ποιότητας της εργασίας, τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων και την προετοιμασία της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Παρότι η σχετική ανακοίνωση δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, αποτυπώνει τις κατευθύνσεις που θα ακολουθήσει η Κομισιόν τα επόμενα χρόνια, ενόψει και της συμπλήρωσης δέκα ετών από την παρουσίαση του Κοινωνικού Πυλώνα το 2027.
Νόμος για ποιοτικές θέσεις εργασίας
Η σημαντικότερη πρωτοβουλία αφορά την προετοιμασία μιας Ευρωπαϊκής Πράξης για τις Ποιοτικές Θέσεις Εργασίας (Quality Jobs Act), η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του έτους.
Στόχος είναι ο εκσυγχρονισμός της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προστασία των εργαζομένων, ώστε να ανταποκρίνεται στις νέες μορφές απασχόλησης, στην εξάπλωση των ψηφιακών πλατφορμών αλλά και στις τεχνολογικές αλλαγές που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Παράλληλα, η Επιτροπή θα ξεκινήσει διαβούλευση με εργοδότες και συνδικάτα για την ενεργοποίηση ανθρώπων που παραμένουν εκτός αγοράς εργασίας, παρότι βρίσκονται σε ηλικία απασχόλησης.
Σχεδόν 50 εκατομμύρια εκτός αγοράς εργασίας
Τα στοιχεία της Επιτροπής αποκαλύπτουν μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σχεδόν 50 εκατομμύρια πολίτες παραγωγικής ηλικίας δεν συμμετέχουν στο εργατικό δυναμικό.
Από αυτούς, περίπου 32 εκατομμύρια είναι γυναίκες, οι οποίες εξακολουθούν να επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας παιδιών, ηλικιωμένων και εξαρτώμενων μελών της οικογένειας, ενώ σε πολλές χώρες εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις σε υπηρεσίες φροντίδας.
Η αρμόδια επίτροπος για τα Κοινωνικά Δικαιώματα και την Ποιοτική Απασχόληση, Ροξάνα Μινζάτου, τόνισε ότι στόχος της Επιτροπής είναι να δοθεί σε αυτούς τους ανθρώπους «μια πραγματική ευκαιρία αξιοπρεπούς εργασίας, σταθερού εισοδήματος, ασφαλιστικών δικαιωμάτων και συνταξιοδοτικής προοπτικής», επισημαίνοντας ότι για εκατομμύρια γυναίκες η πρόσβαση στην αγορά εργασίας αποτελεί και ζήτημα ουσιαστικής ισότητας.
Η ποιότητα της εργασίας γίνεται νέος ευρωπαϊκός στόχος
Μέχρι σήμερα, ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων περιλαμβάνει τρεις βασικούς στόχους για το 2030: αύξηση της απασχόλησης, ενίσχυση της διά βίου εκπαίδευσης και μείωση της φτώχειας.
Από αυτούς, μόνο ο στόχος της απασχόλησης βρίσκεται κοντά στην επίτευξή του, καθώς το ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ ανέρχεται σήμερα στο 76,1%, έναντι στόχου 78% έως το τέλος της δεκαετίας.
Η Επιτροπή εξετάζει πλέον τη θέσπιση ενός τέταρτου στόχου, ο οποίος δεν θα αφορά μόνο τον αριθμό των εργαζομένων αλλά και την ποιότητα της εργασίας, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως οι αμοιβές, η εργασιακή ασφάλεια, οι συνθήκες απασχόλησης και οι δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης.
Νέα στρατηγική για την οικονομία της φροντίδας
Σημαντικό μέρος του νέου σχεδιασμού αφορά και τον τομέα της μακροχρόνιας φροντίδας. Οι Βρυξέλλες προετοιμάζουν ένα Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Φροντίδα, το οποίο θα επιχειρήσει να αντιμετωπίσει τις σοβαρές ελλείψεις προσωπικού σε δομές φροντίδας ηλικιωμένων και ευάλωτων ομάδων.
Το ζήτημα θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο λόγω της γήρανσης του ευρωπαϊκού πληθυσμού, η οποία αναμένεται να αυξήσει κατακόρυφα τη ζήτηση για σχετικές υπηρεσίες τις επόμενες δεκαετίες.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει την αγορά εργασίας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τη δημιουργία Ομάδας Εμπειρογνωμόνων Υψηλού Επιπέδου, η οποία θα αξιολογήσει τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο της AI στην απασχόληση και θα συνεργαστεί με επιχειρήσεις για την ανάπτυξη ασφαλών πρακτικών χρήσης αλγοριθμικών συστημάτων στη διαχείριση προσωπικού.
Οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης της παραγωγικότητας χωρίς να υπονομεύει τα εργασιακά δικαιώματα ή να δημιουργεί νέες μορφές διακρίσεων.
Η μάχη κατά των ανισοτήτων
Στον πυρήνα της νέας στρατηγικής βρίσκεται και η αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων. Η Επιτροπή δεσμεύεται να ενισχύσει τη στήριξη προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις για την εφαρμογή της Οδηγίας περί Διαφάνειας στις Αμοιβές, η οποία υποχρεώνει τις εταιρείες να δημοσιοποιούν στοιχεία σχετικά με τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Μέχρι στιγμής, μόνο τέσσερα κράτη-μέλη έχουν ενσωματώσει πλήρως τη σχετική οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για διαδικασίες παράβασης εις βάρος των υπόλοιπων χωρών, μεταξύ αυτών και της Ισπανίας. Παράλληλα, προαναγγέλλονται νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για το «Δικαίωμα Παραμονής» στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, νέα πολιτική για την επαγγελματική εκπαίδευση και αναθεωρημένη στρατηγική για τη νεολαία.
Μια νέα κοινωνική ατζέντα
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων «την πυξίδα που καθοδηγεί μια πιο ισχυρή κοινωνική Ευρώπη, η οποία προστατεύει, ενδυναμώνει και στηρίζει τους πολίτες της».
Η νέα στρατηγική αντανακλά την αναγνώριση ότι οι προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας δεν θα περιοριστούν μόνο στην οικονομική ανάπτυξη. Η ακρίβεια, οι δημογραφικές αλλαγές, η γήρανση του πληθυσμού και η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να αναδιαμορφώσουν ριζικά την ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Η Κομισιόν επιχειρεί ήδη να προσαρμόσει το κοινωνικό μοντέλο της Ένωσης, ώστε η τεχνολογική πρόοδος να συνοδευτεί από μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή και όχι από νέες ανισότητες.
