Το διαχρονικό πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις ελληνικές φυλακές αφήνει για ακόμα μία φορά έκθετη την Ελλάδα, μετά τις καταδικαστικές αποφάσεις που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) για δύο σωφρονιστικά καταστήματα και οι οποίες δημοσιεύτηκαν στις 27 Αυγούστου 2026.
Στους προσφεύγοντες για τους οποίους διαπιστώθηκε παραβίαση επιδικάστηκαν χρηματικά ποσά για ηθική βλάβη
Με τις εν λόγω αποφάσεις – Akin and Others v. Greece και Antonopoulos and Others v. Greece -, η χώρα μας καταδικάστηκε για παραβίαση του άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), λόγω των συνθηκών κράτησης στις φυλακές Πατρών και στις Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα. Κοινός παρονομαστής στις δύο υποθέσεις ήταν ο περιορισμένος προσωπικός χώρος των κρατουμένων, ο οποίος υπολείπονταν του κρίσιμου ορίου των 3 τ.μ. ανά έγκλειστο.
Το ΕΔΔΑ επανέλαβε τη νομολογία του σύμφωνα με την οποία η σοβαρή έλλειψη προσωπικού χώρου μέσα στο κελί αποτελεί ιδιαίτερα βαρύ παράγοντα κατά την εξέταση του κατά πόσον οι συνθήκες κράτησης μπορούν να χαρακτηριστούν εξευτελιστικές κατά την έννοια του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ. Επίσης, έκρινε ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν προσκόμισε επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για να ανατρέψει τους ισχυρισμούς εκείνων που προσέφυγαν.
Οι δύο αποφάσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή εκδόθηκαν την ίδια ημέρα για δύο ελληνικές φυλακές, με την ίδια βασική διαπίστωση που αφορά στον υπερπληθυσμό και την κατάσταση να μην θεωρείται περιστασιακή. Στους προσφεύγοντες για τους οποίους διαπιστώθηκε παραβίαση επιδικάστηκαν χρηματικά ποσά για ηθική βλάβη, σύμφωνα με τα ειδικότερα ποσά που αναγράφονται στους πίνακες των αποφάσεων. Παράλληλα, επιδίκασε σε κάθε ομάδα προσφευγόντων ποσό 1.000 ευρώ από κοινού για δικαστικά έξοδα και δαπάνες.
Οι δύο αποφάσεις έρχονται να προστεθούν σε μια ήδη εκτεταμένη νομολογία του Στρασβούργου γύρω από το ζήτημα του υπερπληθυσμού στις ελληνικές φυλακές.
Φυλακές Πατρών
Στην υπόθεση Akin and Others v. Greece, οι προσφεύγοντες κατήγγειλαν τις συνθήκες κράτησής τους στις φυλακές Πατρών, σε συνθήκες υπερπληθυσμού. Η ελληνική κυβέρνηση υποστήριξε ότι οι κοιτώνες είχαν επιφάνεια 28,6 τ.μ., ωστόσο δεν προσκόμισε πρωτογενή αποδεικτικά στοιχεία, όπως κατόψεις ή οικοδομικά έγγραφα.
Ως αποτέλεσμα το ΕΔΔΑ δέχθηκε αυτό που ισχυρίζονταν οι προσφεύγοντες, ότι η πραγματική επιφάνεια ήταν 22,5 τ.μ. Το στοιχείο αυτό ενισχυόταν και από έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων. Δεδομένου ότι στους εν λόγω κοιτώνες υπήρχαν οκτώ έγκλειστοι, ο προσωπικός χώρος που αναλογούσε στον καθένα τους περιοριζόταν στα 2,81 τ.μ. Σε άλλα κελιά με τρεις εγκλείστους, ο διαθέσιμος χώρος έφθανε 2,87 τ.μ. ανά κρατούμενο.
Το Δικαστήριο έλαβε υπόψη και τις διαπιστώσεις από προηγούμενες αποφάσεις για τον υπερπληθυσμό στις φυλακές Πατρών, ενώ και τα επίσημα στατιστικά στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης έδειχναν ότι το πρόβλημα συνεχιζόταν κατά την περίοδο 2017 – 2022.
Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα
Ανάλογη ήταν η κρίση του ΕΔΔΑ στην υπόθεση Antonopoulos and Others v. Greece. Οι προσφεύγοντες από τις Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα υποστήριξαν ότι κρατούνταν σε κελιά μικρότερα των 10 τ.μ. μαζί με τουλάχιστον τρεις άλλους, με αποτέλεσμα ο προσωπικός χώρος τους να είναι και αυτός μικρότερος από 3 τ.μ.
Η ελληνική κυβέρνηση αντέτεινε ότι τα κελιά είχαν επιφάνεια μεταξύ 10 και 11,65 τ.μ. και ότι η επίσημη χωρητικότητα του καταστήματος κράτησης είχε ξεπεραστεί μόνο περιστασιακά και σε μικρό βαθμό. Ωστόσο, και πάλι δεν προσκόμισε συγκεκριμένα στοιχεία για τον αριθμό των κρατουμένων που βρίσκονταν σε κάθε κελί. Χωρίς τέτοια στοιχεία, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι δεν ανατρέπεται ο ισχυρισμός ότι οι κρατούμενοι διέθεταν λιγότερα από 3 τ.μ. προσωπικού χώρου.
Για το Δικαστήριο, η έλλειψη προσωπικού χώρου δεν μπορούσε να θεωρηθεί ούτε σύντομη ούτε περιστασιακή ή αμελητέα. Μάλιστα, από τους επίσημους πίνακες που προσκόμισε η κυβέρνηση προέκυπτε ότι σε τέσσερις από τις εννέα καταμετρήσεις ο πληθυσμός της φυλακής είχε υπερβεί την προβλεπόμενη χωρητικότητά της.
Να σημειωθεί, τέλος, ότι στις δύο υποθέσεις τέθηκαν και πρόσθετα ζητήματα σχετικά με τις συνθήκες κράτησης. Ορισμένοι προσφεύγοντες παραπονέθηκαν ότι κατά την προφυλάκισή τους, ως προσωρινά κρατούμενοι βρίσκονταν μαζί με καταδικασμένους. Στην υπόθεση του Αυλώνα προβλήθηκε ακόμα ο ισχυρισμός ότι οι κρατούμενοι ήταν υποχρεωμένοι να καλύπτουν από δικά τους χρήματα προσωπικές τους ανάγκες.
