Τον Μάρτιο του 2026 η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επικροτούσε την επιχειρούμενη «αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράν, διότι «φίμωνε τη διαφωνία και συνέτριβε τις θεμελιώδεις ελευθερίες». Την ίδια στιγμή, η ΕΕ έστελνε Ειδικό Απεσταλμένο στο μοναδικό κράτος του πλανήτη, όπου οι γυναίκες όχι μόνο δεν πρέπει να ανοίγουν το στόμα τους, αλλά τους απαγορεύεται δια νόμου η πρόσβαση σε δευτεροβάθμια και ανώτερη εκπαίδευση.
Τα επίσημα στοιχεία για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στο Αφγανιστάν δεν μπορούν παρά να σοκάρουν για την πρωτοφανή στοχοποίηση του γυναικείου φύλου.
Περίπου 2,2 εκατ. έφηβα κορίτσια έχουν αποκλειστεί από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση για σχεδόν 1.800 ημέρες. Ανάλυση της UNICEF του 2026 προβλέπει ότι το Αφγανιστάν θα χάσει έως και 20.000 γυναίκες εκπαιδευτικούς και 5.400 εργαζόμενες στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης έως το 2030, ενώ οι περιορισμοί κοστίζουν ήδη στη χώρα κατ’ εκτίμηση 84 εκατ. δολ. ΗΠΑ ετησίως.
Από τότε που οι Ταλιμπάν ανέλαβαν την εξουσία τον Αύγουστο του 2021, απαγόρευσαν στα κορίτσια να φοιτούν στο σχολείο πέρα από την 6η τάξη, απαγόρευσαν στις Αφγανές να εργάζονται στους περισσότερους τομείς που κάποτε τις απασχολούσαν, από τη δημόσια διοίκηση έως τις εθνικές και διεθνείς οργανώσεις παροχής βοήθειας.
Από τον Σεπτέμβριο του 2025, οι δυνάμεις των Ταλιμπάν έχουν επίσης απαγορεύσει στις Αφγανές, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού του ΟΗΕ, να εισέρχονται στα γραφεία του ΟΗΕ. Τον Ιανουάριο του 2026, οι γυναίκες δημόσιοι υπάλληλοι έχασαν ακόμη και τις μειωμένες αποδοχές που λάμβαναν από το 2021 για να παραμένουν στο σπίτι.
Μέχρι τον Ιούνιο του 2026, ερευνητές του Ινστιτούτου για τις Γυναίκες, την Ειρήνη και την Ασφάλεια του Πανεπιστημίου Τζορτζτάουν είχαν καταμετρήσει 264 διατάγματα των Ταλιμπάν που επηρεάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα από το 2021, εκ των οποίων τα 166 στοχεύουν ειδικά γυναίκες και κορίτσια.
Καταγράφοντας την εφιαλτική αυτή εικόνα της πατρίδας η Γκαζάλ Χαμπιμπγιάρ, υπ. διδάκτωρ στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Οτάβα και πρώην υφυπουργός επικρίνει την διεθνή απάθεια, η οποία, όπως λέει, κανονικοποιεί το καθεστώς.
Η ίδια είχε έρθει αντιμέτωπη με μια παρόμοια κατάσταση το 1996, όταν είχαν καταλάβει την εξουσία την πρώτη φορά οι Ταλιμπάν.
Ωστόσο τώρα, όπως σημειώνει στο The Conversation, αυτό που της κάνει μεγαλύτερη εντύπωση σχετικά με αυτή τη δεύτερη απαγόρευση» είναι ότι σε αντίθεση με το παρελθόν, όλα τα παραπάνω είναι γνωστά. «Όλοι γνωρίζουν τι συμβαίνει στα κορίτσια του Αφγανιστάν. Η αποτυχία έγκειται στο ότι αυτή η γνώση δεν έχει επιφέρει κανένα πραγματικό κόστος για τους Ταλιμπάν».
«Πραγματισμός με αρχές»
Από το 2023 η διεθνής κοινότητα επικοινωνεί με τους Ταλιμπάν μέσω της διαδικασίας της Ντόχα υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, με στόχο την ενδεχόμενη επανένταξη του Αφγανιστάν στη διεθνή κοινότητα (πχ εξομάλυνση διπλωματικών σχέσεων, επίσημη αναγνώριση της κυβέρνησης των Ταλιμπάν).
Ωστόσο, οι Ταλιμπάν κατάφεραν να αποκλειστούν οι γυναίκες και οι οργανώσεις της αφγανικής κοινωνίας των πολιτών από τις κύριες συνομιλίες και, αντ’ αυτού, νσ πραγματοποιούν χωριστές συναντήσεις στο περιθώριό τους.
Τι κάνει όμως η ΕΕ και ο ΟΗΕ;
Είναι αλήθεια ότι τον Φεβρουάριο του 2026, η ΕΕ καταδίκασε έντονα τις «εκτεταμένες και συστηματικές» παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τους Ταλιμπάν και δήλωσε ότι οι συστηματικές παραβιάσεις των δικαιωμάτων γυναικών και κοριτσιών ενδέχεται να συνιστούν δίωξη λόγω φύλου. Δηλαδή η ΕΕ βρίσκεται ακόμα στο «ενδέχεται».
Η δε Ζορζέτ Γκανιόν, Αναπληρώτρια Ειδική Αντιπρόσωπος του ΟΗΕ και ασκούσα καθήκοντα επικεφαλής της Αποστολής Βοήθειας του ΟΗΕ στο Αφγανιστάν, υποστήριξε ότι η συνεχιζόμενη, «βασισμένη σε αρχές» αλλά «πραγματιστική συνεργασία» παραμένει αναγκαία, ακόμη και όταν η πρόοδος είναι σταδιακή.
Το ίδιο και η ΕΕ, αν και καταδικάζει τις πολιτικές κατά των γυναικών εφαρμόζει μια πολιτική engagement με τις de facto αρχές της χώρας. Τον Απρίλιο του 2026 ο ειδικός απεσταλμένος της ΕΕ Ζιλ Μπερτράν πήγε στην Καμπούλ και συναντήθηκε με υψηλόβαθμους εκπροσώπους των Ταλιμπάν. Είχε πραγματοποιήσει αντίστοιχες συναντήσεις και τον Οκτώβριο του 2025. Ωστόσο, η Σίμα Σαμάρ, πρώην πρόεδρος της Ανεξάρτητης Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Αφγανιστάν, έχει υποστηρίξει ότι, αποδεχόμενος τους όρους συμμετοχής των Ταλιμπάν, ο ΟΗΕ κινδυνεύει να νομιμοποιήσει έμμεσα τις ίδιες ακριβώς πολιτικές στις οποίες δηλώνει ότι αντιτίθεται.
Την ίδια στιγμή όμως, οι Βρυξέλλες είναι πολύ πιο αυστηρές με το Ιράν, που είναι συγκριτικά πιο κοσμικό. Σήμερα το ειδικό καθεστώς για τα ανθρώπινα δικαιώματα περιλαμβάνει 269 πρόσωπα και 53 οντότητες, με δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων, ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και περιορισμούς σε εξοπλισμό καταστολής και παρακολούθησης. Μόλις στις 24 Ιουλίου 2026 πρόσθεσε άλλα έξι πρόσωπα, μεταξύ άλλων δικαστές που συνδέονται με διώξεις πολιτικών αντιφρονούντων και υποθέσεις σχετικές με το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία».
Ενώ στο Ιράν οι γυναίκες είναι πρωτοπόρες στην ανώτατη εκπαίδευση και τις επιστήμες, οι Αφγανές προκειμένου να μορφωθούν αλλά να αποφύγουν δολοφονίες, συλλήψεις και βασανιστήρια καταφεύγουν σε αθόρυβες λύσεις, όπως λέει η Χαμπιμπγιάρ: «έχουν δημιουργήσει άτυπα δίκτυα υπόγειων σχολείων, τα οποία λειτουργούν μέσα σε σπίτια και διδάσκουν κορίτσια που διαφορετικά δεν θα είχαν καμία απολύτως πρόσβαση σε σχολική αίθουσα».
Μπορεί οι Αφγανές να αποδεικνύουν ότι δεν αποδέχονται τις απαγορεύσεις ως μόνιμες και να προσπαθούν με κάθε ευφάνταστο τρόπο, αλλά η Χαμπιμπγιάρ, προτρέπει να αναρωτηθούμε γιατί ο υπόλοιπος κόσμος έχει συμβιβαστεί με τόσο πολύ λιγότερα.
