Όταν ξέσπασε η δασική πυρκαγιά στο Εθνικό Πάρκο Μύριτς της βορειοανατολικής Γερμανίας τον Ιούλιο, δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη επιχείρηση κατάσβεσης.
Ομάδες πυροτεχνουργών χρειάστηκε να συνεργαστούν με τους πυροσβέστες, καθώς το έδαφος του δάσους είναι γεμάτο πυρομαχικά που χρονολογούνται από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Υπό τον φόβο εκρήξεων, τα συνεργεία δεν μπορούσαν να προσεγγίσουν ορισμένα σημεία του μετώπου.
Λίγο αργότερα, μια δασική πυρκαγιά σάρωσε 420.000 στρέμματα στην περιοχή Ζιρόντ της νοτιοδυτικής Γαλλίας. Κοντά στο χωριό Λε Πορζ, οι φλόγες αποκάλυψan μια κρυμμένη αποθήκη με οβίδες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τουλάχιστον 75 ανασύρθηκαν από το καμένο έδαφος.
Αρκετές οβίδες εξερράγησαν κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς, ενώ μία διαπέρασε τον τοίχο ενός σπιτιού που είχε εκκενωθεί. Ο δήμαρχος της περιοχής, Μαρσιάλ Ζανινετί, δήλωσε ότι ο δήμος δεν είχε γνώση για την ύπαρξη των πυρομαχικών.
Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν ένα σοβαρό πρόβλημα, γράφουν στο The Conversation η Σάρα Ντζέρι και η Κριστιάνα Γκριν, ερευνήτριες του Πανεπιστημίου της Αριζόνα. Η Ευρώπη είναι γεμάτη με θαμμένα εκρηκτικά από τους πολέμους του 20ού αιώνα, στα οποία μπορούν πλέον να φτάσουν οι δασικές πυρκαγιές, καθώς γίνονται όλο και συχνότερες και μεγαλύτερες λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Αν και τα θαμμένα πυρομαχικά είναι πάντοτε επικίνδυνα, συνήθως παραμένουν σε αρκετά σταθερό περιβάλλον ώστε να μην εκραγούν. Αυτό που αλλάζει κατά τη διάρκεια μιας δασικής πυρκαγιάς είναι η θερμότητα και η πίεση. Οι εκρηκτικές γομώσεις μπορούν να αναφλεγούν ή να εκραγούν όταν θερμανθούν πάνω από ένα κρίσιμο όριο. Τα παλιά πυρομαχικά είναι επίσης συχνά πιο ασταθή από ό,τι ήταν όταν κατασκευάστηκαν, καθώς η διάβρωση δεκαετιών μπορεί να επηρεάσει τα κελύφη και τους πυροκροτητές.
Μια φωτιά που καίει για λίγα λεπτά τα ξερά φύλλα και το επιφανειακό στρώμα του εδάφους συνήθως δεν είναι αρκετά θερμή ώστε να προκαλέσει έκρηξη. Ωστόσο, μια πυρκαγιά που διαρκεί ώρες ή ημέρες, ή που εισχωρεί σε ξηρή τύρφη και σιγοκαίει υπόγεια για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, μπορεί να μεταφέρει αρκετή θερμότητα στο έδαφος για να προκαλέσει εκρήξεις.
Αυτό συνέβη επανειλημμένα το 2025 στην πυρκαγιά του Λάνγκντεϊλ Μουρ, στο Βόρειο Γιορκσάιρ της Βρετανίας. Με τη φωτιά να καίει για έξι εβδομάδες, οι φλόγες εισχώρησαν βαθιά στην τύρφη και πυροδότησαν περισσότερες από 20 θαμμένες οβίδες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Καίγοντας τη βλάστηση και το επιφανειακό στρώμα εδάφους, οι πυρκαγιές μπορούν επίσης να αποκαλύψουν οβίδες και νάρκες και να τις αφήσουν εκτεθειμένες στην επιφάνεια.
Το πρόβλημα όμως δεν αφορά μόνο τις πυρκαγιές αλλά γενικά τις υψηλές θερμοκρασίες. Έξι αποθήκες πυρομαχικών εξερράγησαν στο Ιράκ τα καλοκαίρια του 2018 και του 2019, όταν οι θερμοκρασίες ξεπερνούσαν τακτικά τους 45 βαθμούς Κελσίου. Οι υψηλές θερμοκρασίες είχαν επίσης συνδεθεί με έκρηξη σε αποθήκη πυρομαχικών στην Ιορδανία το 2020.
Πινακίδα σε δάσος κοντά στη γαλλική πόλη Βιμί προειδοποιεί για βόμβες από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (Jan Figel / Shutterstock)
Σοδειά σιδήρου
Η Ευρώπη είναι γεμάτη με εκρηκτικά από δύο παγκόσμιους πολέμους και περίπου τέσσερις δεκαετίες στρατιωτικής δραστηριότητας στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Πολλά από αυτά τα πυρομαχικά βρίσκονται σε περιοχές όπου σήμερα εκδηλώνονται δασικές πυρκαγιές: σε δάση, χέρσα λιβάδια και εκτάσεις με θαμνώδη βλάστηση, οι οποίες είχαν επιταχθεί για στρατιωτική χρήση και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκαν.
Τα δάση της βορειοανατολικής Γερμανίας, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που σήμερα αποτελούν φυσικά καταφύγια και μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, χρησιμοποιούνταν ως πεδία στρατιωτικής εκπαίδευσης από τη Σοβιετική Ένωση και την Ανατολική Γερμανία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Η γερμανική υπηρεσία εκκαθάρισης πυρομαχικών, η Munitionsbergungsdienst, εργάζεται σε αυτές τις περιοχές τμηματικά, καθώς αδυνατεί να τις καθαρίσει όλες ταυτόχρονα.
Η βόρεια Γαλλία και το Βέλγιο εξακολουθούν να «παράγουν» κάθε χρόνο τη λεγόμενη «σοδειά σιδήρου», οβίδες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου που φέρνουν στην επιφάνεια οι αγρότες κάθε άνοιξη. Τμήματα της «Κόκκινης Ζώνης» κοντά στη γαλλική πόλη Βερντέν παραμένουν επισήμως ακατοίκητα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά την ανακωχή του 1918.
Η νοτιοδυτική Γαλλία, συμπεριλαμβανομένων των δασών της Ζιρόντ που κάηκαν φέτος, αποτέλεσε επίσης πεδίο μαχών και χώρο αποθήκευσης πυρομαχικών κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και στο Ηνωμένο Βασίλειο, εκτάσεις με χερσότοπους, όπως το Νορθ Γιορκ Μουρς, χρησιμοποιήθηκαν για εκπαίδευση με άρματα μάχης, με αποτέλεσμα να παραμείνουν θαμμένα πυρομαχικά σε βαθιά στρώματα τύρφης.
Η φύση των πυρκαγιών στην Ευρώπη έχει στο μεταξύ αλλάξει. Οι καταστροφικές φετινές πυρκαγιές σε Ισπανία και Γαλλία αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας κλιμακούμενης κρίσης στην Ευρώπη. Διαδοχικά κύματα καύσωνα, σε συνδυασμό με τις χαμηλές βροχοπτώσεις και την εξάντληση της υγρασίας του εδάφους, δημιούργησαν ακραίες συνθήκες ευνοϊκές για την εκδήλωση και εξάπλωση πυρκαγιών.
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί βασικό παράγοντα της αύξησης των συνθηκών υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς. Οι καλοκαιρινές ημέρες με συνθήκες που ευνοούν την εκδήλωση πυρκαγιών στη διπλασιάστηκαν στη Νότια Ευρώπη από το 1981 έως το 2025.
Το κλίμα όμως δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας πίσω από την επιδείνωση των πυρκαγιών στην Ευρώπη. Οι δημογραφικές αλλαγές και οι μεταβολές στις πρακτικές διαχείρισης της γης αλλάζουν τη διαθεσιμότητα της καύσιμης ύλης.
Στην Αφρική, για παράδειγμα, ο κατακερματισμός των λιβαδιών και οι αλλαγές στις γεωργικές πρακτικές έχουν συμβάλει στη μείωση των δασικών και χορτολιβαδικών πυρκαγιών. Στην Ευρώπη, αντίθετα, παρατηρείται η αντίστροφη δυναμική. Η εγκατάλειψη της υπαίθρου σε έχει επιτρέψει τη συσσώρευση βλάστησης και καύσιμης ύλης.
Ο συνδυασμός της ξηρότητας του εδάφους, των μεγαλύτερων περιόδων υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς και των αλλαγών στη χρήση της γης μετατρέπει το πρόβλημα των παλιών πυρομαχικά, το οποίο υπάρχει εδώ και δεκαετίες στην Ευρώπη, σε έναν άμεσο επιχειρησιακό κίνδυνο, καταλήγει το άρθρο στο The Conversation.
