Ο θερμικός θόλος / omega block που «έψησε» μεγάλο μέρος της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης δοκίμασε τις αντοχές εκατοντάδων εκατομμυρίων πολιτών, τους κρατικούς μηχανισμούς και τα συστήματα υγείας των χωρών, κυρίως λόγω της τεράστιας έντασης και επιμονής του. Τα μελτέμια κράτησαν την Ελλάδα εκτός της επιρροής του φαινομένου, το οποίο αντέστρεψε προσωρινά το «κανονικό» κλιματικό μοτίβο, με τη Νότια Ευρώπη περισσότερο δροσερή από τη Βόρεια.
Μιλώντας στο iatronet.gr, o Σταύρος Ντάφης, Φυσικός – Μετεωρολόγος, μέλος των ερευνητικών ομάδων ΕΑΑ/meteo.gr και climatebook.gr, «ακτινογραφεί» το ακραίο φαινόμενο και περιγράφει πώς το βίωσε ο ίδιος, στις Βρυξέλλες όπου ζει και εργάζεται. Προβλέπει δροσερότερο Ιούλιο σε σχέση με τους δύο «καυτούς» προηγούμενους, ενώ προειδοποιεί πως ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί φέτος, η Μεσόγειος είναι το hotspot της κλιματικής αλλαγής. Με βάση το ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας, επισημαίνει πως μια θερμοκρασία που στο peak της θα προσεγγίζει τους 50 βαθμούς Κελσίου, ως το 2050, δεν είναι εκτός πλαισίου φυσικής δυνατότητας.
Τα ιστορικά ρεκόρ του ευρωπαϊκού καύσωνα
Από ανάλυση, τα αποτελέσματα της οποίας θα ανακοινωθούν σύντομα, προκύπτει ότι: Οι καιρικές συνθήκες που οδήγησαν στον καύσωνα 21-27 Ιουνίου, συγκρινόμενες με αυτές της περιόδου 1950-1987, είναι ως και 2,5 βαθμούς Κελσίου θερμότερες.
Σε απόλυτα νούμερα ρεκόρ, όπως αναφέρει ο κ. Ντάφης, καταγράφηκε:
- Η θερμότερη ημέρα Ιουνίου στην ιστορία της Γαλλίας (43,3°C), με 49 από τα 96 διαμερίσματα σε κόκκινο συναγερμό,
- Προσωρινό εθνικό ρεκόρ Γερμανίας οι 41,7°C στο Βρανδεμβούργο
- Ισπανία: 45,1°C στο Αντούχαρ
- Πολωνία: 40,5°C, ρεκόρ 105 ετών
- Ουγγαρία 42,0°C, απόλυτο ρεκόρ χώρας
- Σλοβακία 41,3°C, απόλυτο ρεκόρ χώρας.
- Στην Ισπανία στις 22-23 Ιουνίου καταγράφηκαν οι θερμότερες νύχτες Ιουνίου από το 1950 τουλάχιστον,
- Στο Κάρντιφ καταγράφηκε νέο εθνικό βρετανικό ρεκόρ ελάχιστης θερμοκρασίας 23,5°C
- Στη Γερμανία καταγράφηκε πιθανότατα η θερμότερη νύχτα που έχει καταγραφεί ποτέ πάνω από τον 50ο παράλληλο.
«Στην ανάλυση εκτίμησης έκθεσης που κάναμε, υπολογίσαμε ότι περίπου 327 εκατομμύρια άνθρωποι και 15,6 τρισεκατομμύρια δολάρια οικονομικής δραστηριότητας εκτέθηκαν σε συνθήκες ζέστης ενισχυμένες από την κλιματική αλλαγή. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι το 81% αυτού του πληθυσμού (264 εκατομμύρια άνθρωποι) και το 86% αυτών των περιουσιακών στοιχείων βρέθηκαν στην κατηγορία ‘ακραίας’ έντασης», επισημαίνει.
Άλλα στοιχεία που διαφοροποιούν αυτόν τον καύσωνα από άλλους του παρελθόντος είναι ο χρόνος έναρξης (ήδη από το Μάιο, αντί για Ιούλιο – Αύγουστο), η στασιμότητα και ξηρότητα, η εξασθένιση των ανέμων, αλλά και η ακραία αύξηση της θερμοκρασίας επιφανείας στη θάλασσα (8,5 βαθμούς πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα στον Κόλπο του Λέοντα).
Πώς έμεινε η Ελλάδα έξω από το «Ω»
Ο όρος «θερμικός θόλος» περιγράφει ένα σταθερό ατμοσφαιρικό μοτίβο εμπλοκής (blocking pattern) που αναστέλλει την τυπική κίνηση των καιρικών συστημάτων από δυτικά προς ανατολικά. Στην περίπτωση του φετινού καύσωνα, το σύστημα οργανώθηκε συγκεκριμένα ως «Omega block», ονομασία που προέρχεται από το σχήμα που παίρνει στην ατμόσφαιρα, όμοιο με το ελληνικό γράμμα Ω. Μια εκτεταμένη περιοχή υψηλής πίεσης (αντικυκλώνας) παγιδεύει θερμό αέρα εμποδίζοντας την είσοδο ψυχρότερου αέρα, τον σχηματισμό νεφών και τις βροχοπτώσεις, και επιτρέποντας στη θερμοκρασία να ανεβαίνει συνεχώς για αρκετές ημέρες.
Η Ελλάδα προστατεύτηκε εν μέρει χάρη στα μελτέμια, τα οποία δεν επηρεάζονται από το συγκεκριμένο σύστημα. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι ο Νότος παραμένει στο απυρόβλητο. «Αντίθετα, οι χώρες της Νότιας Ευρώπης και τα Βαλκάνια εξακολουθούν να έχουν τους υψηλότερους μέσους όρους ημερών καύσωνα στην ήπειρο μακροπρόθεσμα», υπογραμμίζει ο μετεωρολόγος.
Σοκαριστικό βίωμα για τους Ευρωπαίους
Πώς βίωσε το ακραίο φαινόμενο ένας μετεωρολόγος – ερευνητής που ζει και εργάζεται στις Βρυξέλλες; «Ήταν αφόρητο. Ειδικά τα βράδια, τα σπίτια εδώ δεν έχουν κλιματισμό, οπότε δεν υπήρχε καμία ανάπαυλα από τη ζέστη ούτε τις νυχτερινές ώρες», απαντά ο κ. Ντάφης.
«Το μεγαλύτερο μέρος του κτιριακού αποθέματος στο Βέλγιο, όπως και σε μεγάλο μέρος της Κεντρικής Ευρώπης, έχει χτιστεί για να συγκρατεί τη θερμότητα, όχι για να την αποβάλλει, και μόνο ένα μικρό ποσοστό των κατοικιών διαθέτει κλιματισμό», εξηγεί. Αυτή ήταν μια από τις βασικές αιτίες για τους χιλιάδες θανάτους, μαζί με την ένταση και επιμονή του φαινομένου, στο οποίο δεν είναι συνηθισμένοι οι πολίτες βορειότερων περιοχών.
Οι επιπτώσεις στην υγεία
Ο ΠΟΥ έχει χαρακτηρίσει τη θερμική καταπόνηση ως «σιωπηλό δολοφόνο», επειδή οι θάνατοι δεν καταγράφονται άμεσα ως αποτέλεσμα ζέστης αλλά ως καρδιακά ή αναπνευστικά επεισόδια, κάτι που κάνει τον πραγματικό απολογισμό δυσδιάκριτο για εβδομάδες ή μήνες.
Η κύρια αιτία θανάτου στη διάρκεια ακραίας ζέστης είναι καρδιαγγειακή. «Ο οργανισμός, προσπαθώντας να αποβάλει θερμότητα, υπερλειτουργεί, και από κάποιο σημείο και πέρα επηρεάζονται οι ζωτικές λειτουργίες, κυρίως η καρδιά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή κατάρρευση», εξηγεί ο μετεωρολόγος, προσθέτοντας τον καθοριστικό ρόλο της τροπικής νύχτας. «Όταν η θερμοκρασία δεν πέφτει ούτε το βράδυ, ο οργανισμός δεν προλαβαίνει να ανακάμψει, και το θερμικό στρες γίνεται αθροιστικό μέρα με τη μέρα αντί να μηδενίζεται».
Οι έμμεσοι θάνατοι από συμπεριφορές διαφυγής από τη ζέστη, κυρίως πνιγμοί σε μη επιτηρούμενα σημεία κολύμβησης, είναι μια ξεχωριστή παράμετρος (τουλάχιστον 74 θάνατοι από πνιγμό μόνο στη Γαλλία φέτος τον Ιούνιο), ενώ η πίεση στο σύστημα υγείας αυξάνεται.
Η πρόβλεψη για την Ελλάδα
Τα προγνωστικά μοντέλα δείχνουν ήπιες κλιματικές συνθήκες στην Ελλάδα το επόμενο διάστημα. «Δεν νομίζω ότι θα δούμε σύντομα έναν τόσο ισχυρό καύσωνα όσο του 2024 ή του 2025», αναφέρει ο κ. Ντάφης, καθώς ο μηχανισμός που τροφοδοτεί τους πιο βίαιους ελληνικούς καύσωνες δεν είναι ενεργός αυτή τη στιγμή.
«Ο Ιούλιος αναμένεται πιο δροσερός λόγω των μελτεμιών», προβλέπει, διευκρινίζοντας πως αυτό δεν σημαίνει απουσία περιόδων υψηλών θερμοκρασιών. Οι εποχικές προβλέψεις δείχνουν πάνω από 60% πιθανότητα η χώρα να βρεθεί στην κατηγορία θερμότερων από τα κανονικά για το υπόλοιπο του καλοκαιριού.
«Μεσοπρόθεσμα η εικόνα είναι πιο ξεκάθαρη: η Μεσόγειος θερμαίνεται με ρυθμό περίπου 20% ταχύτερο από τον υπόλοιπο πλανήτη, οπότε η τάση παραμένει ανοδική ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί συγκεκριμένα φέτος».
Πώς θα είναι τα καλοκαίρια μας το 2050;
«Όταν βλέπουμε ρεκόρ στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη να σπάνε κατά 2 με 3 βαθμούς, αντί για τα συνηθισμένα δέκατα του βαθμού, το ίδιο μέγεθος απόκλισης σε ελληνικές τιμές θα σήμαινε προσέγγιση των 50 βαθμών Κελσίου», παρατηρεί ο μετεωρολόγος. Με δεδομένο ότι το ελληνικό ρεκόρ κινείται γύρω στους 46 με 48 βαθμούς, μια αντίστοιχη υπέρβαση μέχρι το 2050, δεν είναι εκτός πλαισίου φυσικής δυνατότητας. «Δεν λέω ότι θα συμβεί φέτος ή του χρόνου, αλλά ότι το είδος της απόκλισης που καταγράφουμε πλέον στην Ευρώπη δείχνει πως τέτοιοι αριθμοί δεν θα είναι πια θεωρητικοί τις επόμενες δεκαετίες», καταλήγει.
Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover
Ειδήσεις υγείας σήμερα
Partners in Growth: Η Sarantis Health & Care επενδύει στις συνεργασίες που διαμορφώνουν το μέλλον της πρόληψης και του σύγχρονου φαρμακείου
Τι είναι η συναισθηματική νοημοσύνη και πώς φαίνεται στην πράξη;
Διαβήτης, παχυσαρκία, ελλείψεις παθολόγων στο επίκεντρο του 7ου συνεδρίου της ΕΕΠΕ
