Για τις εταιρείες ύδρευσης – αποχέτευσης η τεχνολογία δεν αποτελεί απλώς άλλο ένα εργαλείο εκσυγχρονισμού. Είναι βασικός πυλώνας επίτευξης της κλιματικής ανθεκτικότητας κι ένας σημαντικός πολλαπλασιαστής της αποδοτικότητας των υποδομών, της ορθολογικής διαχείρισης του νερού, των επενδύσεων και, τελικά, της καθημερινής θετικής εμπειρίας των ανθρώπων που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες ύδρευσης – αποχέτευσης.
Το κρίσιμο, βέβαια, είναι η τεχνολογία να μην περιορίζεται στη συλλογή δεδομένων, αλλά να μπορεί να τα μετατρέπει σε πρόβλεψη, βέλτιστες αποφάσεις, έγκαιρη δράση, και βεβαίως μικρότερο λειτουργικό και περιβαλλοντικό κόστος.
Για την ΕΥΑΘ, η προσέγγιση αυτή είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ασφάλεια του υδροδοτικού συστήματος της Θεσσαλονίκης. Στην πόλη καταναλώνονται περίπου 75 εκατ. κυβικά μέτρα νερού ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 160 λίτρα ανά κάτοικο την ημέρα. Το νερό προέρχεται κατά 60%-65% από τον Αλιάκμονα, 30% από την Αραβησσό και 5%-10% από τον κάμπο της Θεσσαλονίκης – ανάλογα με την εποχικότητα και τις διαθέσιμες ποσότητες.
Η ανθεκτικότητα του συστήματος υδροδότησης συνιστά για την ΕΥΑΘ απόλυτη προτεραιότητα. Το 2025 ο δείκτης ασφάλειας εφοδιασμού ανήλθε στο 99%, ενώ το 98% των βλαβών αποκαταστάθηκαν εντός 24 ωρών. Η εταιρεία επισκευάζει και ενισχύει εν λειτουργία τον υδαταγωγό της Αραβησσού, ενώ έχει ολοκληρώσει τη διασύνδεση των ξεχωριστών υδραγωγείων Αραβησσού και Αλιάκμονα, δυο παρεμβάσεις που ενισχύουν την εφεδρεία και την ευελιξία του συστήματος μειώνοντας δραστικά την πιθανότητα να επαναληφθούν προβλήματα μεγάλης κλίμακας, όπως εκείνα που είχαν προκληθεί στη βλάβη του 2018.
Από τη διαχείριση των απωλειών στην έξυπνη διαχείριση του δικτύου
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχήματα για κάθε σύγχρονο δίκτυο ύδρευσης είναι ο περιορισμός των απωλειών και των υδατοκλοπών. Στην ΕΥΑΘ ο δείκτης Μη Τιμολογούμενου Νερού (ΜΤΝ) έχει μειωθεί από 35% σε 28% μέσα στην τελευταία πενταετία, με επόμενο στόχο το 20%.
Η επιτυχία αυτή στηρίζεται σε σύγχρονες τεχνικές εντοπισμού αφανών διαρροών, με έμφαση στις περιοχές όπου καταγράφεται αυξημένη συχνότητα προβλημάτων. Η λογική πλέον αλλάζει: από την αποκατάσταση μιας βλάβης, αφού αυτή γίνει αντιληπτή, περνάμε στον έγκαιρο εντοπισμό και, ιδανικά, στην πρόληψή της. Σε αυτήν τη μετάβαση συμβάλλει καθοριστικά και η χρήση των έξυπνων υδρομέτρων. Η ΕΥΑΘ έχει ήδη ξεκινήσει ένα μεγάλο έργο για την αντικατάσταση συνολικά 200.000 έξυπνων υδρομέτρων κι έτσι η δυνατότητα συλλογής και αξιοποίησης δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, με μεγαλύτερη συχνότητα κι ακρίβεια δημιουργεί ένα πολύ πιο λεπτομερές «ψηφιακό αποτύπωμα» του δικτύου.
Παράλληλα, σε συνεργασία με τον ΔΕΔΔΗΕ σχεδιάζεται η μεταφορά πρωτογενών δεδομένων κατανάλωσης νερού (μέσω του multiutility), ανοίγοντας νέες δυνατότητες για την αξιοποίηση των υποδομών και των data προς όφελος μιας πιο ολοκληρωμένης διαχείρισης των δικτύων.
AI, SCADA και ψηφιακά μοντέλα
Η επόμενη ημέρα των υδάτων δεν αφορά μόνο στη μέτρηση, αφορά κυρίως στην αξιοποίηση των δεδομένων. Η ΕΥΑΘ επεκτείνει το σύστημα τηλεμετρίας και τηλε-ελέγχου (SCADA) του δικτύου της, με στόχο τη βέλτιστη λειτουργία του, ενώ έχει ήδη προχωρήσει σε υδραυλική προσομοίωση υδραγωγείων σε συγκεκριμένες περιοχές. Μέσω τέτοιων εργαλείων, οι αποφάσεις για τη λειτουργία και την ανάπτυξη των δικτύων μπορούν να βασίζονται ολοένα και περισσότερο σε πραγματικά δεδομένα και σε προσομοιώσεις διαφορετικών σεναρίων.
Στην εξίσωση προστίθεται πλέον και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Η αξιοποίηση AI, big data analysis και machine learning, σε συνδυασμό με τα έξυπνα υδρόμετρα και τους αισθητήρες παρακολούθησης λειτουργικών παραμέτρων, μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες στην παρακολούθηση της κατανάλωσης, στον εντοπισμό αρρυθμιών και διαρροών, στην πρόβλεψη βλαβών, στη βελτιστοποίηση τελικά της λειτουργίας των υποδομών.
Είναι προφανές ότι σε ένα αβέβαιο περιβάλλον εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, αλλά και των γεωπολιτικών και οικονομικών συνθηκών, η δυνατότητα αξιόπιστης πρόβλεψης αποκτά ιδιαίτερη σημασία: όσο καλύτερα γνωρίζεις τι συμβαίνει στο δίκτυο σε πραγματικό χρόνο, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχεις να δράσεις προτού το πρόβλημα εξελιχθεί σε κρίση.
Τεχνολογία καινοτομίας με εφαρμογή στο πεδίο
Η τεχνολογική αναβάθμιση της ΕΥΑΘ δεν περιορίζεται στην υιοθέτηση των διαθέσιμων λύσεων: η εταιρεία επενδύει στην έρευνα και την καινοτομία αναπτύσσοντας τεχνογνωσία που μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο στο δικό της δίκτυο όσο και σε συνεργασίες με άλλους φορείς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χρήση τεχνικών για την επισκευή δικτύων χωρίς εκσκαφή (trenchless ή no-dig repair), οι οποίες επιτρέπουν παρεμβάσεις με περιορισμένες επεμβάσεις στην επιφάνεια και μικρότερη όχληση για την πόλη.
Η ΕΥΑΘ, άλλωστε, απέκτησε πρόσφατα το πρώτο της δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, για μια καινοτόμο μέθοδο δορυφορικής ανάλυσης που έχει σχεδιαστεί για τον ακριβή εντοπισμό υπόγειων αγωγών και, κατ’ επέκταση, πιθανών διαρροών. Η τεχνολογία αυτή ανοίγει νέες δυνατότητες στην παρακολούθηση και προστασία των υποδομών ύδρευσης και των υδάτινων πόρων, καθώς επιτρέπει την αναγνώριση στοιχείων που μέχρι σήμερα δεν ήταν εύκολα ορατά με τις συμβατικές μεθόδους.
Παράλληλα με τη μέριμνα για τις δικές της υποδομές, η εταιρεία εισφέρει στους συνεργαζόμενους φορείς υψηλή τεχνογνωσία κι εξειδικευμένη εμπειρία στην αναβάθμιση των λειτουργιών, τη βελτιστοποίηση της διαχείρισης των δικτύων τους και την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών. Η δυναμική αυτή αναμένεται να ξεδιπλωθεί στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης στη διαχείριση των υδάτων, που ψηφίστηκε πρόσφατα, δημιουργώντας παράλληλα τιςπροϋποθέσεις για τις αναγκαίες επενδύσεις για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Γιατί τελικά «έξυπνο» δίκτυο είναι αυτό που προστατεύει τον πολυτιμότερο φυσικό πόρο σε ένα ολοένα πιο απρόβλεπτο κλιματικό, και όχι μόνο, περιβάλλον.
