Η Ευρώπη της Θέουτα και των χωραφιών: Όταν ο «εχθρός» γίνεται απαραίτητος εργάτης

Η τραγωδία στη Θέουτα τον Αύγουστο του 2026 δεν ήταν απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά και δύσκολη ιστορία της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής κρίσης. Ήταν μια δραματική υπενθύμιση του ανθρώπινου κόστους που μπορεί να έχει η προσπάθεια χιλιάδων ανθρώπων να αναζητήσουν ασφάλεια και μια καλύτερη ζωή.

Την ώρα που οι εικόνες από τα σύνορα τροφοδοτούν πολιτικές αντιπαραθέσεις και ξενοφοβικές ρητορικές, υπάρχει μια λιγότερο ορατή πραγματικότητα: οι ίδιοι άνθρωποι που συχνά παρουσιάζονται ως «πρόβλημα» αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής οικονομίας και, σε πολλές περιπτώσεις, της ίδιας της καθημερινής ζωής μας.

Από τα χωράφια της Ισπανίας μέχρι τα ράφια των ευρωπαϊκών σούπερ μάρκετ, η εργασία των μεταναστών βρίσκεται πίσω από ένα σημαντικό μέρος της τροφής που καταναλώνουμε. Η αντίφαση είναι βαθιά: μια Ευρώπη που συχνά αντιμετωπίζει τους μετανάστες ως απειλή, ταυτόχρονα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εργασία τους.

Η συντριπτική πλειονότητα των μεταναστών επέστρεψε σύντομα στο Μαρόκο, όμως σήμερα έως και 5.000 άνθρωποι παραμένουν στη Θέουτα, πολλοί από τους οποίους είναι ασυνόδευτοι ανήλικοι που βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε ένα αβέβαιο νομικό και πολιτικό καθεστώς.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, δεξιοί πολιτικοί εκμεταλλεύτηκαν την ανθρωπιστική κρίση στη Θέουτα ως ευκαιρία για να υποδαυλίσουν τον ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Το ακροδεξιό ισπανικό κόμμα Vox καλλιεργεί φόβους για «παράνομη και ανεξέλεγκτη σε βαθμό έξαρσης μετανάστευση». Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε προκλητικά στο X ότι η Ιταλία δεν θα «υποχωρήσει ούτε χιλιοστό στο ζήτημα της παράνομης μετανάστευσης» και ανέστειλε τις συμφωνίες μετακίνησης στο πλαίσιο του Σένγκεν με την Ισπανία.

Le immagini che arrivano da Ceuta sono impressionanti e dimostrano, ancora una volta, che l’immigrazione clandestina fuori controllo rappresenta una minaccia concreta per la sicurezza dei confini europei.

Mi sono confrontata con il Ministro dell’Interno Matteo Piantedosi.…

— Giorgia Meloni (@GiorgiaMeloni) July 30, 2026

Αυτή η στάση αντικατοπτρίζεται ευρύτερα και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο Κανονισμός της ΕΕ για τις Επιστροφές — ένα σύστημα για την «επιστροφή» υπηκόων τρίτων χωρών — το οποίο περιλαμβάνει την κράτηση ανθρώπων σε κέντρα εκτός της ΕΕ για έως και δύο χρόνια πριν από την απέλασή τους, εγκρίθηκε τον Ιούνιο. Η απόφαση έγινε δεκτή με χειροκροτήματα και συνθήματα «στείλτε τους πίσω» από ακροδεξιούς ευρωβουλευτές.

Όμως, ενώ η κινδυνολογία κατά των μεταναστών μπορεί να αποδίδει πολιτικά στις κάλπες, τελικά θα βλάψει και την ίδια την Ευρώπη. Οι αυστηρές μεταναστευτικές πολιτικές δεν πλήττουν μόνο τους μετανάστες και τις οικογένειές τους — έχει αποδειχθεί ευρέως ότι βλάπτουν ενεργά και τις εθνικές οικονομίες και την παραγωγικότητα, καθώς και τη διατροφή και την υγεία.

Οι μετανάστες τροφοδοτούν την Ευρώπη

Η τραγωδία της Θέουτα ήταν αξιοσημείωτη ως προς την έκταση και το μέγεθός της, αλλά όχι ως προς τις συνθήκες που την περιέβαλαν. Τόσο στην Ευρώπη όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο, οι μετανάστες χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο ως πολιτικό εργαλείο, την ίδια στιγμή που στηρίζουν τις υποδομές και τις οικονομίες οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της καθημερινής ζωής και της υγείας.

Το ερευνητικό πρόγραμμα, με τίτλο FOODCIRCUITS, καταγράφει τα τρόφιμα που πωλούνται σε ολόκληρη την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, με στόχο να κατανοηθεί βαθύτερα ο ρόλος και οι εμπειρίες των εργαζομένων-μεταναστών. Ένας κλάδος του προγράμματος επικεντρώνεται στις παγκοσμίως σημαντικές αλυσίδες εφοδιασμού εσπεριδοειδών της Ισπανίας και αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι μετανάστες παραμένουν αόρατοι στα διακρατικά συστήματα παραγωγής, μεταφοράς και κατανάλωσης εσπεριδοειδών.

Η έρευνά παρακολουθεί τη συχνά αντιφατική μετακίνηση ανθρώπων και προϊόντων σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς και τις πολιτικές που διέπουν την κυκλοφορία, τη νομιμότητα και τα ανθρώπινα και εργασιακά δικαιώματα. Μέσω μακροχρόνιας επιτόπιας έρευνας, είμαστε σε θέση να προσθέσουμε την αναγκαία προοπτική και το απαραίτητο πλαίσιο στις τρέχουσες συζητήσεις για τη μετανάστευση και τις σχετικές αντιπαραθέσεις.

Εκτεταμένες έρευνες έχουν δείξει ότι οι εργάτες γης σε ολόκληρο τον κόσμο εκτίθενται δυσανάλογα σε επικίνδυνες συνθήκες εργασίας. Οι εργάτες γης που εργάζονται σε άτυπο ή μη κανονικό καθεστώς αντιμετωπίζουν σωρευτικούς κινδύνους για την υγεία, οι οποίοι οδηγούν σε ακόμη μεγαλύτερη έκθεση σε τραυματισμούς και θανάτους.

Ως ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός αγροτικών προϊόντων στην ΕΕ και ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς εσπεριδοειδών στον κόσμο, η Ισπανία γνωρίζει πολύ καλά πόσο εξαρτάται από τους μετανάστες. Επισήμως, οι μετανάστες αποτελούν περίπου το 30% του συνόλου των εργαζομένων στον αγροτικό τομέα. Η υποκαταγραφή των εργαζομένων χωρίς έγγραφα σημαίνει ότι το πραγματικό ποσοστό είναι πιθανότατα πολύ υψηλότερο.

Στην Ευρώπη, ένα στα τέσσερα νωπά φρούτα που καταναλώνονται παράγεται στην Ισπανία. Αυτό το εντυπωσιακό ποσοστό είναι εφικτό μόνο χάρη στην εργασία των μεταναστών εργατών γης, η οποία συχνά περνά απαρατήρητη.

Η μαζική νομιμοποίηση στην Ισπανία

Το ειδικό πρόγραμμα νομιμοποίησης που εφαρμόστηκε στην Ισπανία νωρίτερα φέτος οδήγησε σχεδόν 1,2 εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς έγγραφα να υποβάλουν αίτηση για νομιμοποίηση και για το δικαίωμα εργασίας. Η κίνηση αυτή θα συμβάλει στον περιορισμό των συνθηκών εκμετάλλευσης στην εργασία και στη βελτίωση της πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη και σε άλλες βασικές υπηρεσίες που είναι απαραίτητες για την επιβίωση.

Ο τελικός αριθμός των αιτούντων ήταν υπερδιπλάσιος από τις αρχικές εκτιμήσεις. Αυτή η εξαιρετικά υψηλή ζήτηση για νόμιμες οδούς παραμονής δείχνει πόσο πολύ οι μετανάστες έχουν καταστεί αόρατοι για την ευρύτερη κοινωνία και πόσο δεδομένη θεωρείται η εργασία τους.

Παρόλο που το πρόγραμμα απαιτεί από τους αιτούντες να πληρούν αυστηρά κριτήρια, έχει δεχθεί επιθέσεις από λαϊκιστικές πολιτικές ομάδες της δεξιάς, οι οποίες χαρακτήρισαν τον αριθμό των αιτήσεων «μεταναστευτική εισβολή».

Άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ έφτασαν μάλιστα στο σημείο να κατηγορήσουν το πρόγραμμα νομιμοποίησης για την κρίση στη Θέουτα, χαρακτηρίζοντάς το «παράγοντα προσέλκυσης» για τους μετανάστες.

Ωστόσο, από τη Θέουτα μέχρι την ισπανική ενδοχώρα και την υπόλοιπη Ευρώπη, οι μετανάστες γίνονται συστηματικά αποδιοπομπαίοι τράγοι, στοχοποιούνται άδικα ως πηγή των κοινωνικών προβλημάτων και χρησιμοποιούνται για την υποδαύλιση ξενοφοβικών αισθημάτων με σκοπό το πολιτικό όφελος.

Δεδομένου ότι η πολύτιμη και απαραίτητη συμβολή των μεταναστών στην κοινωνία παραμένει τόσο συχνά αόρατη, χρειάζεται να εξετάζουμε προσεκτικά και κριτικά πότε και με ποιον τρόπο οι μετανάστες προωθούνται στο προσκήνιο της επικαιρότητας.